اوامر و نواهی از اساسیترین مباحث در بخش الفاظ اصول فقه است که به تبیین چگونگی دلالتِ کلامِ شارع بر مطالبات الزامی و غیرالزامی میپردازد. در این دانش، پژوهشگران با تحلیل صیغههای امر و نهی ، تلاش میکنند تا وظایف شرعی مکلفان را از میان متون قرآن کریم و روایات استخراج نمایند. این بزرگان منشأ ظهور در اوامر و نواهی را تبادر عرفی یا حکم عقل به لزوم اطاعت مولی میدانند و معتقدند حمل این کلمات بر معنای غیرالزامی نیازمند قرینه است.
با این حال، نقد روش مشهور نشان میدهد که اکتفای صرف به ظاهرِ صیغ امر و نهی ، گاه منجر به بدفهمی مقاصد شارع میگردد؛ چنانکه برخی دستورات صریح در قرآن، علیرغم نبود قرینه لفظی بر ترک، از سوی فقها بر وجوب حمل نشدهاند. تحلیل دقیق اوامر و نواهی شرعی نیازمند توجه به اقتضائات چهارگانه شامل شخصیت آمر، مأمور، مأموربه و شرایط زمان و مکان است. در این دیدگاه، شأن ربوبی خداوند و جایگاه اجتماعی پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اهل بیت (علیهمالسلام) به عنوان قراین عامه در فهم مراد واقعی از کلام نقش بسزایی ایفا میکنند.
در نهایت، فهم مطالبات دینی از طریق اوامر و نواهی مستلزم تفکیک میان ساحتهای مختلف عبادت و معاملات است؛ به طوری که در امور عبادی به دلیل ظرفیت بالای کمالی، اصل بر استحباب و در امور اجتماعی و حقوقی، اصل بر الزام و ضرورت نهاده میشود.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
