اوصاف و اصول حاکم بر اسناد تجاری — قابلیت نقل و انتقال

-۴- اصل اشتغال ذمه یا اصل مدیونیت یعنی اگر کسی چک یا سفته ای در وجه دیگری صادر کند، اصل بر این است که وی مدیون آن شخص بوده است. بنابراین، صرف صدور یا ظهر نویسی سند تجاری ظهور بر بدهکاری صادر کننده یا ظهر نویس دارد، مگر اینکه خلاف آن به اثبات برسد. برای مثال امانی یا تضمینی یا مشروط بودن ثابت شود. صدور چک لزوماً مستلزم وجود قرارداد یا توافق خاصی نیست و ممکن است صرفاً به واسطه عشق علاقه یا بدون دلیل مشخصی صادر و به دارنده تحویل گردد. از این رو، دادگاه نمی تواند از خواهان درخواست نماید که طلبکار بودن خود را اثبات کند. در این موارد، صادر کننده چک خوانده به عنوان مدعی شناخته میشود و موظف است چرایی صدور سند تجاری و عدم مدیونیت خ. ر. ب. اثبات برساند. در غیر این صورت اگر از دارنده چک انتظار اثبات طلبکاری داشته باشیم نظام حقوقی مرتبط با چک دچار اختلال خواهد شد و نظم موجود در این حوزه از بین می رود. مگر چکهای امانی یا ضمانتی که دارنده سند تجاری مدعی محسوب میشود. در این رابطه در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد. -۵ وصف تضامنی در اسناد تجاری این وصف از ماده ۲۴۹ قانون تجارت برداشت می شود. یعنی کلیه متعهدین سند تجاری با هم در مقابل دارنده سند تجاری مسئولیت تضامنی دارند. برخلاف اسناد دیگر که اصل بر تساوی مسئولیت است. نکته ۱ اگر چک توسط دو نفر صادر شده باشد به عبارتی دوامضائه یا بیشتر باشد در این فرض این دو نفر در مقابل دارنده چک مسئولیت مشترک یا نسبی دارند، نه تضامنی زیرا مسئولیت تضامنی جایی است که صدور سند تجاری یا ظهر نویسی به صورت طولی انجام شده باشد، نه عرضی اما مجموع این دو نفر که در حکم صادر کننده واحد هستند با سایر مسئولین سند تجاری در مقابل دارنده، مسئولیت تضامنی دارند. لازم به توضیح است در این باره قانون حکم صریحی ندارد. برخی ها بر اساس عموم و اطلاق ماده ۲۴۹ قانون تجارت نظر مخالف دارند. نکته وراث صادر کننده یا ظهر نویس سند تجاری نیز در مقابل دارنده مسئولیت نسبی به نسبت سهم الارث دارند. نکته ۳ دامنه مسئولیت ضامن مسئولیت ضامن منوط و وابسته به مسئولیت کسی است که از وی ضمانت کرده است. اگر مسئولیت مضمون عنه کسی که از وی ضمانت شده) از بین برود ضامن نیز مسئول نیست. -۶- قابلیت نقل و انتقال: برخلاف دیگر اسناد اسناد تجاری آزادانه قابلیت نقل و انتقال دارند و اصل سرعت و سهولت این اصل را توجیه میکند ماده ۳۱۲) قانون تجارت. مگر آنکه حواله کرد خط خورده باشد یا صراحتاً قید شود چک یا سفته قابلیت انتقال ندارد یا چک مشروط یا تعلیقی صادر شده، ولی با این حال دارنده علی رغم علم به این موضوع آن را دریافت کرده باشد. در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد. نکته ۱ آیا سند تجاری را می توان با قبض و اقباض منتقل کرد؟ (الف) در خصوص اسناد تجاری که در وجه شخص معین صادر میشود نقل و انتقال باید برابر ماده ۲۴۶ قانون تجارت با امضا صورت پذیرد. ب اما نسبت به اسناد تجاری در وجه حامل بر اساس ماده ۲۳۰ قانون تجارت دارنده در وجه حامل مالک آن بوده و برای مطالبه وجه آن محق محسوب میشود، مگر خلاف آن ثابت شود، بنابراین ضرورتی به امضای آن وجود ندارد. نکته ۲: انتقال چکهای صیادی به دلالت ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک باید در سامانه صیاد ثبت شود و چک در وجه حامل ممنوع شده است، اما صدور سفته در وجه حامل کماکان امکان پذیر است.