اول - امضاء یا اثر انگشت در دادخواست — آخرین نکته آن که تکلیف به امضاء

مهم ترین و شاید بتوان گفت اساسی ترین رکن دادخواست امضای آن است. اراده خواهان و یا وکیل وی در اقامه دعوا اصولاً با امضای دادخواست معلوم و محرز می گردد. امضاء دادخواست به منزله صدور آن است و چنانچه دادخواستی بدون امضاء یا اثر انگشت طرح و تقدیم شود، به این معنی است که طراح دعوا نظر به اقامه دعوا نداشته است. بند ۷ ماده ۵۱ ق.آ.د.م امضای دادخواست دهنده را از شرایط دادخواست آورده است. مستند مزبور مقرر میدارد امضای دادخواست دهنده و در صورت عجز از امضاء اثر انگشت او.. در مقررات پیشین ماده ۷۸ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸ ضمن تأکید بر امضاء دادخواست استفاده از مهر یا اثر انگشت را در صورت عجز از امضاء مجاز میداشت در عین حال مقرر نموده بود که شخص معتمدی نیز مهر یا اثر انگشت دادخواست دهنده را گواهی نماید؛ روشی که برای امضاء لازم ندید مراد از دادخواست دهنده در وهله نخست همان خواهان است اما اطلاق این عبارت شامل هر نماینده ی ذی سمت مانند وکیل و یا نمایندگان قانونی نظیر ولی قهری و قیم نیز میشود. استفاده از امضاء اصولاً توسط افراد باسواد انجام می پذیرد و افرادی هم که سواد ندارند، یا از اثر انگشت استفاده میکنند یا از مهر. امضاء در ذیل هر سندی مفاد و مندرجات سند را به امضا کننده منتسب می کند. بنابراین دادخواست هم به عنوان سند آغازگر دادرسی سندی قضایی محسوب میشود که است به امضاء برسد یا با اثر انگشت منقش شود ماده ۱۳۸۴ قانون مدنی. البته در تعریف سند به شرح مقرر در <a class="artref" href="/ماده/ماده-1284-a_0815110236946">ماده ۱۲۸۴ ق.م</a> عبارت روشن و صریحی راجع به ضرورت امضاء در ذیل سند دیده نمی شود. علت عدم تصریح واژه امضاء» در تعریف سند را باید در شمول و حاکمیت عبارت قابل استناد بر امضاء یافت. سندی می تواند قابلیت استناد داشته باشد که دارای امضاء باشد. در غیر این صورت نمیتوان آن را قابل استناد خواند. برخی استادان در زمینه ی ماهیت و نقش امضاء آورده اند که امضاء نشان تأیید اعلام های مندرج در سند و پذیرش تعهدات ناشی از آن است و بنابراین پیش از امضاء باید نوشته را طرحی به حساب آورد که موضوع مطالعه و تدبر است و هنوز تصمیم نهایی در باره آن گرفته نشده است. قطع نظر از آنچه در بالا آمده در بند ۷ ماده ۵۱ ...د.م، ضرورت امضاء یا اثر انگشت اعلام شده است و بنابراین در این که دادخواست باید امضاء یا اثر انگشت داشته باشد تردیدی وجود ندارد. اما هنگامی که دادخواست به صورت شفاهی نزد دادگاه طرح و تقدیم میگردد بحث امضاء و اثر انگشت هم به همان ترتیب اعمال میشود و پس از درج مفاد دادخواست شفاهی در صور تمجلس دادگاه دادخواست دهنده باید زیر اظهارات خود را امضاء کند و یا در صورت عجز از امضاء با اثر انگشت خویش آن را تأیید و منتسب به خود نماید. برابر ماده ۵۰۲ ق.آ.د.م دادخواست به دو قسم دادخواست کتبی و شفاهی، تقسیم شده است؛ همه شرایطی که در ماده ۵۱ ق.آ.د.م برای تنظیم دادخواست لازم شمرده شده، نسبت به هر دو نوع دادخواست اجرا میشود. آخرین نکته آن که تکلیف به امضاء دادخواست نه تنها در قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸ آمده بود بلکه حتی این ضرورت در دادرسی های عادی تبادل دادخواست و لوایح به نحو کتبی برای پاسخ خوانده به خواهان نیز اعمال میشد (ماده ۱۱۱ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸). دوم - تنظیم دادخواست بر روی برگ چاپی مخصوص از دیگر عناصر لازم برای تنظیم دادخواست نوشتن آن بر روی برگهای چاپی مخصوص است که توسط قوه قضائیه تهیه و در دسترس عموم می گذارد. در صدر ماده ۵۱ ق.آ.د.م آورده شده که دادخواست باید ... در روی برگهای چاپی مخصوص نوشته شده ... ضرورت دکتر ناصر کاتوزیان، اثبات و دلیل اثبات، دوره دو جلدی، جلد اول، نشر میزان چاپ چهارم بهار ۱۳۸۵، صص ۲۷۸ و ۲۷۹، ش ۱۷۴. تنظیم دادخواست بر روی برگهای چاپی بیشتر به منظور رعایت شرایط مقرر در ماده ۵۱ ق.آ.د.م است؛ استفاده از برگ چاپی مخصوص دادخواست از آن روی ضروری اعلام شده که خواهان در رعایت شرایط دادخواست به ترتیبی که در ماده ۵۱ ق.آ.د.م آمده، غفلت نکند. این شرط در ماده ۷۱ آدم سال ۱۳۱۸ نیز پیشبینی شده بود. به مانند دیگر شرایط مقرر در این بند قانونگذار ضمانت اجرای ویژه ای برای نادیده گرفتن و عدم رعایت این شرط در نظر نگرفته است. ظاهراً معلوم نیست کنار گذاشتن چنین شرطی در دادخواست چه اثر یا آثاری از خود به جای می گذارد. سوم - نوشتن دادخواست با زبان رسمی کشور (فارسی) وقتی صحبت از نوشتن دادخواست و هر متنی میشود، مقصود از آن خطی است که سند مورد نظر باید به زبان خاصی نگارش شود اما اگر بیان شفاهی همان مطلب نیز در این زمینه مجاز باشد اعلام شفاهی و گفتار به زبان مزبور لازم می آید. دادخواست را می توان هم به صورت نوشته و مکتوب تهیه نمود و هم به طور شفاهی و گفتاری اقامه کرد ماده ۵۰۳ ق.آ.د.م. اما تقریباً میتوان بر آن بود که در اکثریت قریب به اتفاق موارد دادخواست به صورت نوشته و کتبی تنظیم میشود و طرح دعوا و دادخواست به طور شفاهی و گفتاری بسیار نادر و شاد است. عبارت صدر ماده ۵۱ ق.آ.د.م که مقرر میدارد دادخواست باید به زبان فارسی در روی برگهای چاپی مخصوص نوشته شود این نکته را تقویت می کند. اما به هر یک از اشکال پیش گفته کتبی و شفاهی که باشد الزاماً باید به زبان فارسی تنظیم و تهیه گردد.