اول - دادگاه تجدیدنظر استان

دادگاه تجدید نظر استان مرجعی است عالی که هم صلاحیت دارد پس از تجدیدنظر خواهی م. ع. هم آراء جزایی و هم آراء مدنی صادره از دادگاههای تالی را مورد بازنگری و بازبینی قرار دهد. این دادگاه در مرکز هر استان تأسیس و تشکیل می شود و به امور تحت صلاحیت خود یعنی بازبینی و تجدید نظر در آراء محاکم نخستین که برای آن تأسیس شده پرداخته و اتخاذ تصمیم مینماید. نخست سازمان و تشکیلات دادگاه تجدیدنظر را بررسی می نمائیم و سپس صلاحیت و حدود اختیار این مرجع را به بحث خواهیم گذاشت و در پایان شیوه رسیدگی این مرجع عالی را از نظر می گذرانیم. ساختار و سازمان دادگاه تجدیدنظر استان اولین بار در اجرای قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب سال ۱۳۷۳ تعریف شد و شکل گرفت. به منظور تجدیدنظر در آراء دادگاههای عمومی و انقلاب مقرر گردید تا در مرکز هر استان دادگاه تجدیدنظر به تعداد مورد نیاز تشکیل و انجام وظیفه نماید ماده ۲۰ ق.ت.د.ع و ). بنابراین، این دادگاه فقط در مرکز هر استان تأسیس و تشکیل خواهد شد و تعداد شعب آن نیز به ناسب تعداد دادگاههای عمومی و انقلاب و همچنین تعداد پرونده های مطروحه و منتهی به صدور رأی در دادگاههای نخستین و به تعبیر قانون، به تعداد مورد نیاز در نظر گرفته خواهد شد. در ماده ۴۲۶ قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۴ نیز این مطلب یعنی تشکیل دادگاه تجدیدنظر استان در مرکز هر استان مورد تأکید قرار گرفت. بخشی از شعب دادگاه تجدیدنظر استان برای رسیدگی نخستین به اتهامات مقامات و صاحب منصبان دولتی و عمومی و همچنین برخی جرائم مهمی که مجازات قانونی به ماده ۴ و تبصره ۱ الحاقی ۸۱/۷/۲۸ به ماده ۲۰ ق.ت.د.ع و ۱) که در این موارد دادگاه دادگاه تجدید نظر استان به دادگاه کیفری استان دارد؛ با این تفاوت اساسی که مرجع مزبور با نام جدید به عنوان یک مرجع نخستین و بدوی به جرائم و اتهامات تحت صلاحیت خویش رسیدگی میکند و همچنین به تناسب اهمیت جرائم مزبور از دو تشکل و ترکیب متفاوت برخوردار است. تشکل قضایی دادگاه تجدیدنظر استان از حیث اعضاء و قضات دادگاه مزبور، متشکل و مرکب از سه عضو یعنی یک نفر رئیس و دو عضو مستشار است که به موجب ماده ۲۰ قت د.ع و ا، جلسه دادگاه با حضور دو نفر عضو از این ترکیب رسمیت خواهد یافت؛ بنابراین احتیاجی به حضور هر سه عضو نیست و رسمیت جلسه دادگاه و به تعبیری رسیدگی دادگاه با حضور دو عضو اعم از دو مستشار یا یک مستشار و رئیس دادگاه شکل خواهد گرفت. اما هنگامی که دادگاه تجدید نظر استان به عنوان دادگاه کیفری استان نامیده میشود و در مقام رسیدگی نخستین و بدوی به جرائم تحت صلاحیت خود قرار قانونی آنها قصاص عضو و جرائم مطبوعاتی و سیاسی است، مرکب از سه نفر قاضی استان با حضور رئیس و تمامی مستشاران رسمیت می یابد تبصره ۳ الحاقی ۸۱/۷/۲۸ . آراء وحدت رویه شماره ۶۸۶ مورخ ۱۳۸۵/۲/۵ و شماره ۶۸۷ مورخ ۱۳۸۵/۳/۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور.