دکترین
ایلاء: جزئیات احکام ایلاء
فقها بخش مهمی از احکام ایلاء را از آیات ۲۲۷-۲۲۶ سوره بقره و مواردی را از آیات دیگر استنباط کرده‌اند. ۸.
۱ - باقی ماندن زوج بر ایلاء تا چهار ماه به موجب این دو آیه، زوج پس از ایلاء تنها تا ۴ ماه می‌تواند بر سوگند خود باقی باشد و پس از آن یا باید به زندگی زناشویی خود بازگردد یا همسر خود را طلاق دهد: «لِلَّذینَ یؤلونَ مِن نِسائِهِم تَرَبُّصُ اَربَعَةِ اَشهُر فَاِن فاءو فَاِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم واِن عَزَمواالطَّـلـقَ فَاِنَّ اللّهَ سَمیعٌ عَلیم». ۸.۱.
۱ - منظور از فیء « فیء » در لغت به معنای بازگشتن است. و فقها مقصود از آن را در این آیه مباشرت یا ابراز قصد آن در صورت وجود موانع شرعی یا بیماری دانسته‌اند. ۸.۱.
۲ - مستند حرمت تکلیفی ایلاء برخی برای حرمت تکلیفی ایلاء به فقره «فَاِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم» ذیل آیه ۲۲۶ سوره بقره ۲استناد کرده‌اند. ۸.
۲ - زمان شروع چهار ماه درباره اینکه مدت ۴ ماه از چه زمانی آغاز می‌شود دو نظر وجود دارد: ۱. از زمان سوگند خوردن مرد. ۲. از هنگام مراجعه زوجه به قاضی . برخی فقها ظاهر آیه را مستند نظر نخست دانسته‌اند. ۸.
۳ - احکام کفاره ۸.۳.
۱ - وجوب کفاره در صورت بازگشت از سوگند به نظر مشهور فقهای شیعه و اهل سنت در صورتی که زوج از سوگند خود بازگردد و با همسرش که وی را ایلاء کرده نزدیکی کند ـ خواه پیش از انقضای ۴ ماه یا پس از آن‌ـ باید کفاره بدهد. مستند آنان عموم آیه «ذلِک کفّـرَةُ اَیمـنِکم اِذا حَلَفتُم» و احادیث است. این کفاره به استناد همین آیه، اطعام ۱۰ مسکین یا لباس پوشاندن به آنان یا آزادسازی یک برده و اگر نتوانست سه روز روزه گرفتن است: «فَکفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَةِ مَسـکینَ مِن اَوسَطِ ما تُطعِمونَ اَهلیکم اَو کسوَتُهُم اَو تَحریرُ رَقَبَة فَمَن لَم یجِد فَصیامُ ثَلـثَةِ اَیام...». ۸.۳.
۲ - عدم وجوب کفاره برخی دیگر از فقها ادای کفّاره را به‌طور مطلق یا پس از انقضای مدت ۴ ماه، واجب ندانسته و بعضاً به ظاهر آیه ۲۲۶ سوره بقره که از غفران الهی سخن گفته و از کفّاره سخنی به میان نیاورده، استناد کرده‌اند. ۸.
۴ - احکام برنگشتن همسر بعد از انقضای مدت ۸.۴.
۱ - مخیر کردن کردن زوج بر بازگشت یا طلاق اگر شوهر تا پایان مدت ۴ ماه از سوگند خود باز‌نگشت به نظر برخی ـ با استناد به آیه ۲۲۶ سوره بقره ـ حاکم اسلامی وی را میان بازگشت و طلاق دادن زوجه مخیر می‌کند و اگر از هر دو کار خودداری کرد به نظر مشهور فقهای شیعه ، با زندانی کردن و سخت گرفتن، وی را بر گزینش یکی از این دو راه مجبور می‌سازد. ۸.۴.
۲ - جواز طلاق به وسیله حاکم برخی از فقها بر آن‌اند که در این صورت حاکم می‌تواند همسر او را طلاق دهد. ۸.۴.
۳ - لزوم طلاق به وسیله حاکم فقهای شیعه و بیشتر فقیهان اهل سنت می‌گویند: پس از خودداری زوج از بازگشت به زندگی با همسر، طلاق و جدایی خود به خود حاصل نمی‌شود و زوج یا حاکم باید طلاق دهند، زیرا در آیه ۲۲۷ سوره بقره طلاق به زوج نسبت داده شده، چنان که « فیء » در آیه قبل به او منتسب است؛ همچنین ذیل آیه ۲۲۶ : «فَاِنَّ اللّهَ سَمیعٌ عَلیم» را شاهدی بر این مطلب دانسته‌اند. ۸.۴.
۴ - حاصل شدن طلاق به خودی خود ولی برخی از اهل سنت از جمله حنفیان بر این نظرند که با گذشت ۴ ماه و عدم رجوع شوهر، این دو خود به خود از یکدیگر جدا می‌شوند و به اجرای صیغه طلاق نیازی نیست.
منبع: بقره/سوره۲، آیه۲۲۶ · لسان‌العرب، ج۱، ص۱۲۵، «فیأ» · احکام القرآن، ج۱، ص۴۸۸ · الفقه الاسلامی، ج۹، ص۷۰۸۱ · موسوعة الامام الخمینی (تحریرالوسیله)، ج۲، ص۳۸۵، کتاب الایلاء، مساله ۳ · تفسیر قرطبی، ج۳، ص۱۰۸ · تفسیر قرطبی، ج۳، ص۷۳ · موسوعة الامام الخمینی (تحریرالوسیله)، ج۲، ص۳۸۵، کتاب الایلاء، مساله ۵ · مائده/سوره۵، آیه۸۹ · الخلاف، ج۴، ص۵۲۰ · تفسیر قرطبی، ج۳، ص۷۰ · الخلاف، ج۴، ص۵۱۵ · بقره/سوره۲، آیه۲۲۷ · غنیه، ص۳۶۵ · الخلاف، ج۴، ص۵۱۱۵۱۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.