ایمان: ایمان، انجام همه طاعات

ایمان، انجام همه طاعات از واجبات و مستحبات واجتناب محرمات : اکثر معتزله طرفداران این دیدگاه شناخته شده اند. ۹. ۱ - فاعل حرام ذلیل است و مؤمن ذلیل نیست فاعل حرام و تارک واجب خوار و ذلیل است. و هیچ مؤمنی خوار نیست، پس هیچ فاعل حرام و ترک کننده واجب مؤمن نیست. ۹.۱. ۱ - اثبات صغرا با این آیات (إِنّما جَزاؤا الّذینَ یُحارِبُونَ اللّه وَرَسُوله وَیَسْعون فی الأرض فساداً أن یُقَتَّلوا أو یصلّبوا أو تقطّع أیدیهم وأرجُلهم من خلاف أو ینفوا من الأرض ذَلِکَ لَهُم خِزیٌ فی الدُّنیا ولَهم فی الآخرة عَذابٌ عَظیم)؛ جزای کسانی که با خدا و پیامبرش جنگ می کنند و در زمین به فساد می کوشند، آن است که کشته شوند، یا بردار گردند یا دستها و پاهای شان یکی از چپ و یکی از راست بریده شود یا از سرزمین خود تبعید شوند، اینها رسوایی شان در این جهان است و در آخرت نیز به عذاب بزرگ گرفتار آیند (رَبّنا إِنّک من تدخل النّار فقد أخزیته وما لِلظّالمین مِن أنْصار)؛ ای پروردگار ما، هر کس را که به آتش افکنی رسوایش کرده ای و ظالمان را هیچ یاوری نیست ۹.۱. ۱ - اثبات صغرا با این آیات (یا أَیها الّذینَ آمنُوا تُوبُوا إِلی اللّهِ توبةً نَصوحاً عَسی رَبّکُم أنْ یکفّر عنکُمْ سیّئاتکُمْ ویدخلکُم جنّات تَجری من تحتها الأنهار یَوم لا یخزی اللّه النبیّ وَ الّذین آمنوا معه...)؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، به درگاه خدا توبه کنید توبه ای از روی اخلاص باشد که پروردگارتان گناهان تان را محو کند و شما را به بهشت هایی داخل کند که در آن نهرهایی جاری است در آن روز خدا پیامبر و کسانی را که با او ایمان آورده اند، خوار نمی کند. ۹.۱. ۳ - رد دلیل این دلیل رد شده است، زیرا آیاتی که به آنها برای اثبات صغرا و کبرا استدلال شده است، این مدعا را ثابت نمی کند، و نیز برخی از ادله نظریه اوّل که دلالت بر جدایی ایمان و عمل می کرد، این قول را رد می کند. ۹. ۲ - وحدت دین و ایمان دین و ایمان یکی است، و امت اتفاق کرده اند که دو رکعت فجر از دین است، پس دو رکعت فجر از ایمان است. ۹.۱. ۳ - رد دلیل در رد این دلیل این نکته کافی است که دین و ایمان مساوی نیستند، چنان که در نقد دلیل بعدی بیان خواهد شد. ۹. ۳ - استدلال به آیه و ما أمرو... آیه (وما أمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدّین حنفاء ویقیموا الصّلاة ویؤتوا الزّکاة وذلک دین القیّمة)؛ و فرمان نیافته بودند جز این که خدا را بپرستند در حالی که دین خود را برای او خالص کنند و به توحید گرداییده اند و نماز برپا دارند و زکات بدهند و دین پایدار همین است. به این بیان که مرجع اسم اشاره «ذلک» تمام مابعد «الاّ» است، از سوی دیگر دین همان اسلام است به دلیل (انّ الدّین عند اللّه الإسلام) و اسلام همان ایمان است به دلیل (ومن یبتغ غیر الإسلام دیناً فلن یقبل منه)؛ و هر که غیر اسلام دینی جوید از وی پذیرفته نشود. زیرا شکی نیست که ایمان از اهلش پذیرفته می شود به دلیل نص و اجماع امت، پس ایمان همان طاعات است به دلیل آیه اوّل که دین را طاعات دانسته است. ۹.۳. ۱ - نقد دلیل اوّلاً: دین در هر دو آیه به یک معنا نیست، پس حد وسط تکرار نشده است و استدلال منتج نیست؛ ثانیاً: ایمان همان اسلام نیست بلکه شرط یا جزء آن است و شرط و جزء چیزی غیر از خود آن چیز است؛ ثالثاً: آیه ابتغاء مربوط به کسی است که از اسلام تماماً روی گردان شود نه کسی که ترک بعضی طاعات از او سر زده است. منبع: مقالات الاسلامیین، ج۱، ص۳۳۰ · ارشاد الطالبین، ص۴۳۹ · مائده/سوره۵، آیه۳۳ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۲ · تحریم/سوره۳، آیه۸ · ارشاد الطالبین، ص۴۴۰ · شرح الاصول الخمسة، ص۷۰۸ · بینة/سوره۹۸، آیه۵ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۹ · آل عمران/سوره۳، آیه۸۵ · مواقف، ج۳، ص۵۳۰ · حقایق الایمان، ص۸۳