بازپرداخت وام: بررسی روایات در مورد بازپرداخت وام

۱۳. ۱ - روایت محمد بن یعقوب محمد بن یعقوب عن علی بن ابراهیم عن محمد بن عیسی عن یونس قال: کتبت الی الرضا (ع) : أنّ لی علی رجل ثلاثة آلاف درهم و کانت تلک الدراهم تنفق بین الناس تلک الایام ولیست تنفق الیوم فلی علیه تلک الدراهم بأعیانها او ما ینفق الیوم بین النّاس؟ این درهمها را هنگامی که به وی پرداختم، در گردش بودند؛ امّا امروز در گردش نیستند. آیا همان درهمهایی که به او پرداختم برعهده اوست، یا درهمهای در گردش؟ امّا در محمدبن عیسی بن عبید بن یقطین ، اختلاف نظر است. و خلاصه دلیل موجّهی در ضعیف بودن محمد بن عیسی از علمای رجالی نمی‌یابیم. پس محمد بن عیسی استوان و مورد تأیید و حدیث معتبر است. بإسناده عن محمد بن الحسن الصفّار عن محمدبن عیسی عن یونس قال:کتبتُ الی أبی الحسن الرّضا(ع) أنّه کان لی علی رجل عشرة دراهم و ان السلطان اسقط تلک الدراهم و جاءت دراهم أعْلی من تلک الدراهم الاولی ولها الیوم وضیعة فأیّ شیء لی علیه؟ الاولی الّتی اسقطها السلطان أو الدراهم الّتی أجازها السلطان؟ درهمهایی که من به وی داده بودم، اکنون کم بهایند. اکنون کدام یک از درهمها بر عهده بدهکار است؟ درهمهای نخست و از جریان افتاده، یا درهمهایی که امروز رواج دارند؟ حضرت فرمودند: همان درهمهای نخست را بستانکارید. شمرده نشوند؛ آیا برای وام دهنده، همان درهمهای پیشین است یا درهمهایی که در گردش هستند. عباس بن صفوان در کتابهای رجالی یافت نشد. به نظر می‌رسد عباس بن معروف عن صفوان بن یحیی بوده است؛ به هر حال، صفوان وعباس، هر دو بسیار جلیل القدرند و عباس بن معروف از اصحاب اجماع است. امّا وام گیرنده ناآگاه بوده است؛ از این روی، نگفته (فسقطتْ تلک الدراهم) و جای فاء واو حالیه آورده‌اند و اشکالی هم ندارد که جمله حالیه ماضی بدون (قد) بیاید.) به نظر نگارنده شاهدی بر قوت این احتمال نیست؛ زیرا ممکن است (واو) عاطفه باشد نه حالیه و تعبیر (استقراض دراهم) شاید به این معنی باشد که مال وام، مانند روایت دوم یونس چند درهمی بیش نبوده است، پس حکم روایت دوم را دارد. الذی کان یوم أعطانی الدنانیر او سعر یوم (یوم احاسبه) الذی احاسبه؟ هنگام تصفیه حساب نرخ برابری درهم و دینار تغییر کرد. نرخ چه روزی را باید حساب کنم؟ نرخ روزی که به من طلبم را پرداخت یا نرخ روزِ تصفیه حساب؟ حضرت فرمود: نرخ روزی که دینارها را پرداخت کرد؛ زیرا تو سود آن درهم و دینارها را از او بازداشتی. فهرست منابع: (۱) قرآن کریم. منبع: ج۱۲، ص۴۸۷، دار احیاء التراث العربی، بیروت · ج۱، ص۳۳۳، به تحقیق انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین · شماره ۲، ص۷۰ ـ ۹۸، مقاله احکام فقهی کاهش ارزش پول · ج۱، ص۳۸۸، اسماعلیان، قم · ج۳، ص۳۱۱، دار الهادی، بیروت · ج۱۲، ص۴۸۸، دار احیاء التراث العربی، بیروت · ج۱، ص۵۰۲، تحقیق سید حسن مصطفوی، دانشگاه مشهد · ج۱۲، ص۴۶۲، دار احیاء التراث العربی، بیروت · مقاله احکام فقهی کاهش ارزش پول، مجله فقه اهل بیت شماره۲، ص۹۲ · ج۱۲، ص۴۷۱، دار احیاء التراث العربی، بیروت