بانو: ریشه واژه بانو

بنابراین، به احتمال زیاد، بانوگ عنوانی با معنی اصلی «درخشان، روشنی بخش» و معنی مجازیِ «بزرگ و زیبا» برای زنان بزرگ و والاتبار بوده است. کاربرد صفت و عنوان «کَدَگ افروز» به معنی خانه افروز یا روشنی بخش خانه برای «سرآمد زنان» و نیز ترکیبات کنایی «هفت بانو» (سیّارات سبع) و «شش بانو» (ماه و پنج سیاره عطارد ، زهره ، مریخ ، مشتری و زحل ) و نیز وجود عنوان‌هایی با معانی مشابه برای زنان بزرگ در دیگر زبان‌ها (مثلاً Erlaucht آلمانی به معنی فروزان و درخشان و بعداً به معنی شریف) را می‌توان مؤید این فرض دانست. ۳. ۱ - نظریه‌ای در مورد ریشه واژه نظریه‌های دیگر مانند یکی بودن اصل این واژه با جزء «بان» در مرزبان و نگهبان از ریشه ¦ Pa به معنی «پادن و پاییدن » و نیز با «بان» صورت دیگر بام به معنی «خانه» و نیز به معنی « خداوند » و مؤنّث آن از طریق مقایسه « کدخدا » و « کدبانو »، به دلایل علمی زبانشناختی متکی نیست. نظر آیلرز مبنی بر این‌که واژه بانو به احتمال قوی صورت کوتاه شده و مصغّر بانبشن (در اوستایی به صورت ni -pa ¦ no ¦ /nma ¦ no ¦ ma d) به معنی ملکه است با این اشکال بزرگ روبرو می‌شود که در این صورت «بان»، جزء اوّل آن، باید به معنی خانه (¦ no ¦ no/nma ¦ ma d اوستایی) باشد و این با ترکیب کدبانوگ با دو جزء به معنی خانه ناسازگار می‌شود. منبع: E. Benveniste, Essai de grammaire sogdienne, deuxime partie, Paris ۱۹۲۹, ۱۹۶۶, p۸۰, ۸۳, ۹۲-۹۳ · M. Williams, Sanscrit-English dictionary , Oxford ۱۹۷۶.، p۷۵۱ · C. Bartholomae, Altiranisches Wrterbuch, Berlin ۱۹۶۱، p۹۵۴ · ج۱، ص۲۹، تهران ۱۳۴۸ ش · ج۱، ص۱۹۰، تهران ۱۳۴۸ ش · ذیل «بانو»، زیر نظر محمد معین، تهران ۱۳۲۵ـ۱۳۶۱ ش · ج۱، ص۲۲۹ـ۲۳۲، ترجمه جلال خالقی مطلق، تهران ۱۳۵۶ ش · فرهنگ تاریخی زبان فارسی، ذیل واژه بانو، بخش اول، تهران ۱۳۵۷ش