دکترین
بداهت اصول شناختشناسی: کیفیت نیاز فلسفه به شناختشناسی
ب. ت. ب. مفهوم وسیع شناخت که شامل هر نوع آگاهی و ادراکی میشود مسائل فراوانی را میتوان در بخش شناختشناسی مطرح کرد که برخی از آنها رسما در این علم عنوان نمیشود مانند بحث درباره حقیقت وحی و الهام و انواع مکاشفات و مشاهدات عرفانی اما مسائلی که معمولا در این شاخه از فلسفه مورد بحث قرار میگیرد بر محور حس و عقل دور میزند ولی ما همه آنها را نیز در اینجا مطرح نمیکنیم زیرا هدف اصلی توضیح ارزش ادراک عقلی و تثبیت موضع بر حق فلسفه و صحت روش تعقلی آن است و از این روی تنها به مسائلی خواهیم پرداخت که برای متافیزیک و خداشناسی و ضمنا برای بعضی دیگر از علوم فلسفی مانند روانشناسی فلسفی و فلسفه اخلاق مفید باشد. ۱.
۱ - سوال و جواب
۱. در اینجا ممکن است سؤالی مطرح شود که مبادی تصدیقی علم شناختشناسی چیست و در کجا اثبات میشود و پاسخ این است که شناختشناسی نیازی به اصول موضوعه ندارد و مسائل آن تنها بر اساس بدیهیات اولیه تبیین میشود.
۲. ممکن است سوال شود که اگر حل مسائل هستیشناسی و دیگر علومی که با روش تعقلی مورد بررسی قرار میگیرند متوقف بر اثبات این مسئله است که آیا عقل توان حل اینگونه مسائل را دارد یا نه لازمهاش این است که فلسفه اولی هم نیازمند به علم شناختشناسی باشد و این علم باید مبادی تصدیقی فلسفه را نیز اثبات کند در صورتی که قبلا گفته شد فلسفه نیاز به هیچ علم دیگری ندارد. اولا قضایائی که مستقیما مورد نیاز فلسفه اولی است در واقع قضایای بدیهی و بینیاز از اثبات است و توضیحاتی که پیرامون این قضایا در علم منطق یا شناختشناسی داده میشود در حقیقت بیاناتی است تنبیهی نه استدلالی یعنی وسیلهای است برای توجه دادن ذهن به حقایقی که عقل بدون نیاز به استدلال آنها را درک میکند و نکته مطرح کردن اینگونه قضایا در این علوم این است که شبهاتی درباره آنها بوجوده آمده که منشا توهمات و تشکیکاتی شده است چنانکه درباره بدیهیترین قضایا یعنی محال بودن تناقض همچنین شبهاتی پدید آمده تا آنجا که بعضی پنداشتهاند که تناقض نه تنها محال نیست بلکه اساس همه حقایق است.
۳. شبهاتی که درباره ارزش ادراک عقلی مطرح شده نیز از همین قماش است و برای پاسخگوئی از این شبهات و زدودن آنها از اذهان است که این مباحث مطرح میشود و در واقع نامگذاری این قضایا به مسائل علم منطق یا مسائل شناختشناسی از باب مسامحه یا استطراد یا مماشات با صاحبان شبهات است و اگر کسی ارزش ادراک عقلی را هر چند به صورت ناخودآگاه نپذیرفته باشد چگونه میتوان با برهان عقلی برای او استدلال کرد چنانکه همین بیان خود بیانی عقلی است دقت شود.
ثانیا نیاز فلسفه به اصول منطق و معرفتشناسی در حقیقت برای مضاعف کردن علم و به اصطلاح برای حصول علم به علم است توضیح آنکه کسی که ذهنش مشوب به شبهات نباشد میتواند برای بسیاری از مسائل استدلال کند و به نتایج یقینی هم برسد و استدلالاتش هم منطبق بر اصول منطقی باشد بدون اینکه توجهی داشته باشد که مثلا این استدلال در قالب شکل اول بیان شده و شرایط آن چیست یا توجهی داشته باشد که عقلی وجود دارد که این مقدمات را درک میکند و صحت نتیجه آنها را میپذیرد و از سوی دیگر ممکن است کسانی برای ابطال اصالت عقل یا متافیزیک دست به استدلالاتی بزنند و ناخودآگاه از مقدمات عقلی و متافیزیکی استفاده کنند یا برای ابطال قواعد منطق بر اساس قواعد منطقی استدلال کنند یا حتی برای ابطال محال بودن تناقض ناخودآگاه به خود این اصل تمسک نمایند چنانکه اگر به ایشان گفته شود این استدلال شما در عین حال که صحیح است باطل است ناراحت شوند و آن را حمل بر استهزاء نمایند.
پس در واقع نیاز استدلالات فلسفی به اصول منطقی یا اصول شناختشناسی از قبیل نیاز مسائل علوم به اصول موضوعه نیست بلکه نیازی ثانوی و نظیر نیاز قواعد این علوم به خود آنها است یعنی برای مضاعف شدن علم و حصول تصدیق دیگری متعلق به این تصدیقات م. ب. چنانکه در مورد بدیهیات اولیه نیز گفته میشود که نیاز به اصل محال بودن تناقض دارند و معنای صحیح آن همین است زیرا روشن است که نیاز قضایای بدیهی به این اصل از قبیل نیاز قضایای نظری به قضایای بدیهی نیست وگرنه فرقی بین قضایای بدیهی و نظری باقی نمیماند و حداکثر میبایست اصل محال بودن تناقض را بعنوان تنها اصل بدیهی معرفی کرد
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
