بدائع الافکار فی الأصول‌ (عراقی): گزارش محتوا

در این اثر از مباحث مقدماتی تا آخر بحث اوامر مطرح شده است. پس مورد قاعده اصولی عام است ولی مورد قواعد فقهی خاص است. ۲. ۱ - واضع الفاظ برخی از محققین گفته‌اند که واضع الفاظ خداوند است. به نظر ایشان واضع الفاظ برای معانی، خود انسان است. آقا ضیاء بر استحاله قسم رابع (وضع خاص و موضوع له عام) بیان دیگری دارند و آن اینکه: گاهی تمام نظر به خود فرد و خصوصیت فردی است. در اینجا عنوان خاص مرآت برای عام نیست و گاهی آنکه آلت و طریق مشیر قرار گرفته کلی مقید به خصوصیات فردی است. این نیز با حفظ تقیدش به خصوصیات، مرآت برای مفهوم کلی انسان نمی‌شود. ۲. ۲ - اعراض نسبیه وی درباره اعراض نسبیه معتقد است که موجودات خارجی بر سه دسته‌اند: جواهر ، اعراض ، و وجود رابطی. عقلای عالم در مکالمات خویش نیاز دارند که از هر سه دسته موجودات خارجی با عباراتی تعبیر کنند و برای هر کدام دالی قرار دهند لذا در مقام وضع، اسماء را برای جواهر و اعراض و حروف را برای اعراض نسبیه قرار داده‌اند. موصولات از اسماء مبهمه هستند که برای یک سلسله معانی مبهمه وضع شده‌اند که به واسطه صله از آنها رفع ابهام می‌شود. ۲. ۳ - اشکال دور بر تبادر در اشکال دور بر تبادر می‌فرماید که برای دفع آن نیازی نداریم به اینکه سخن از علم اجمالی و علم تفصیلی به میان آوریم بلکه می‌گوئیم علم تفصیلی به وضع وابسته به تبادر است و تبادر هم وابسته به علم تفصیلی به وضع است. منتها این دو علم تفصیلی دو فرد و دو شخص از علم تفصیلی هستند که یکی موقوف و دیگری موقوف علیه است و یک چیز بیش نیست تا دور پیش آید و موقوف عین موقوف علیه باشد. ۲. ۴ - استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد آقا ضیاء در بیان امتناع عقلی استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد می‌فرماید: استعمال بدون لحاظ صحیح نیست زیرا یا مقوم آن است و یا مصحح و مجوز آن، و هر استعمالی لحاظی می‌طلبد و لحاظ لفظ به تبع لحاظ معنی است و لحاظ معنی استقلالی است و اگر دو معنی را مستقلا و جداگانه لحاظ کرد باید به تبع هرکدام لفظ را هم لحاظ کند و ب. ت. ب. اینکه یک لفظ بیشتر نیست اگر بخواهیم در اکثر از معنای واحد استعمال کنیم لازم می‌آید لفظ را دو بار به تبع دو معنی لحاظ کنیم و اجتماع دو لحاظ آلی در لفظ واحد محال است. ۲. ۵ - مقتضای اطلاق امر صیغه امر افاده وجوب می‌کند چون مقتضای اطلاق امر وجوب است نه ندب . ایشان می‌فرماید اراده وجوبیه در مقام ثبوت اراده شدید و اراده شدید بسیط است ولی اراده ندبیه مرکب از اراده و ضعف است. اما در مقام اثبات آنهم تابع مقام ثبوت است. وقتی اراده شدیده بسیط شد بیان امر بسیط قید زاید نمی‌خواهد همین که گفت «صل» این اصل قالب اراده شدید و بسیط است. منبع: ضیاءالدین‌، ص۲۴ · ضیاءالدین‌، ص۲۸ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۵۵ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۶۰ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۷۰ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۹۸ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۱۴۶ به بعد · ضیاءالدین‌، ص۲۱۰ به بعد