بدر نام منطقه در جنوب غربی مدینه است. ۱.
۱ - موقعیت جغرافیایی بدر در ۱۳۰ کیلومتری جنوب غربی مدینه، به فاصله یک شب راه از بندرِ الجار، در دشتی به طول نه و عرض هفت کیلومتر (یا طول هشت و عرض چهار کیلومتر ) در بخش سفلای وادی صفراء (منابع جدید آن را جزو وادی فَرْعه میدانند) به ارتفاع ۱۸۷ متر از سطح دریا واقع است. ۱.
۲ - نامگذاری و وجه تسمیه درباره منشأ نامگذاری این محل در منابع اختلاف است. بنابر یک نظر، بدر نام شخصی است که چاههای این محل به او منسوب بودهاند. نَسَب و طایفه این شخص نیز به چند صورت گزارش شده است. نظر دیگر این است که بدر نام شخص نیست و چاههای بدر، بی آنکه ملک فرد معینی باشد، تأمین کننده آب بنوغِفار بوده است. جز قسمت جنوب غربی بدر که نرم و سست است و اکنون به صورت نخلستانی سرسبز درآمده دیگر قسمتهای آن ریگزار است، و اطراف آن را تپههای پرشیب و تَلماسه محصور کرده است. ۱.
۳ - جایگاه تجاری و پیشینهٔ جاهلی دو دهانه این دشت (شمال غربی و جنوب شرقی) به نسبت نزدیکی و دوری به مدینه، به اقتباس از قرآن «العُدوَة الدّنیا» و «العُدوة القُصوی» نام دارند. میان این دو دهانه، در جنوب غربی دشت، کوهی بلند به نام «جبل اسفل» وجود دارد که از آنجا میتوان دریا را بخوبی دید. بدر در محلّ پیوستن راه مدینه به راه کاروانرو مکّه به شام قرار داشته و به سبب وجود آب، استراحتگاه کاروانها بوده است. ۱.
۴ - غزوهٔ بدر و زیارتگاه شدن محل وقوع غزوه بدر کبری و به خاکسپاری شهدای آن غزوه در این دشت، وضع ویژهای بدان بخشید و آنجا را به زیارتگاه تبدیل کرد. دواتی در بازدیدِ خود از این محل سردابهای مشاهده کرده که مدفن شهدای نخستین غزوه حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) بوده است. به مرور زمان، بدر روستا و سپس شهر کوچکی شد که ساکنان آن را در ۱۳۴۹ ش از ۲،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ تن گزارش کردهاند. یکی از دو مسجد موجود در این روستا غَمامه یا عَریش نام دارد و محلّ اقامه نماز جمعه است. این مسجد در جای سایهبان (عریش) حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در غزوه بدر ساخته شده است، و وضع سایهبان را، که بر تلّی مشرف بر میدان نبرد قرار داشته و اکنون باغهای میوه مانع دیده شدن آن است، نشان میدهد. (مشاهدات محمد حمیداللّه رجوع کنید به ) شریف عبدالمطلّب، والی حجاز در دوران عثمانیها، قلعهای در این محل ساخته بوده که اینک ویران شده است و از حصار گِلی آن نیز اثری نیست. ۱.
۵ - وضعیت کنونی و اقتصاد و نامهای جدید بدر، سرزمینی حاصلخیز و خرمای آن مشهور است. فعالیت اقتصادی عمده مردم آن کشاورزی و دامداری است. روزهای جمعه ، در آنجا اجتماعی از فروشندگان روغن ، پوست ، احشام ، پوستین ، روغن بلسان و کالاهای دیگر برپا میشود. جاده اصلی و پیشین مکه به مدینه و نیز جدّه به مدینه از کنار بدر میگذرد. در برخی از منابع جدید غربی و عربی آن را «بدر حُنین» گفتهاند (کاربرد این نام به داتی نسبت داده شده است) در حالی که جغرافی نویسان قدیم آن را فقط با عنوان بدر ذکر کردهاند. دلیل و زمانِ این تغییر نام روشن نیست؛ شاید برای تفکیک این بدر و بدرِ دیگری واقع در نزدیکی نجران باشد.
منبع: EI, s.v. "Badr" (by W. Montgomery Watt), ذیل «بدر» · ج۱۴، ص۶۴ · ذیلِ «بدر»، چاپ عبدالستار احمد فراج...(و دیگران)، کویت ۱۳۸۵-۱۴۰۶/۱۹۶۵-۱۹۸۶ · انفال/سوره۸، آیه۴۲ · ج۱، ص۲۳۱۲۳۲، چاپ مصطفی سقّا، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱۴، ص۶۵ · ج۱، ص۲۳۱، چاپ مصطفی سقّا، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱، ص۱۳۲، ترجمة محمدعلی موحّد، تهران ۱۳۶۱ ش · Gazetteer of Arabia: a geographical and tribal history of the Arabian Peninsula, vol. â, ed. Sheila A. Scoville, Graz ۱۹۷۹.، ذیل «بدر» · اردو دائرة معارفِ اسلامیّه، ج۴، ذیل «بدر»، لاهور ۱۳۸۹/۱۹۶۹، ذیل «بدر» (از محمد حمیدالله) · ص۸۲۸۳، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
