بدل (فقه): بدل در اموال

اگر کسى مال دیگرى را تلف کند یا در حکم تلف قرار دهد- مانند آنکه آن را بفروشد، به‌گونه‌اى که مالک، دسترسى به آن نداشته باشد- در صورتى که اتلاف، ضمان آور باشد، ضامن بدل آن است. بدل در مثلی ، مثل و در قیمی ، قیمت آن است. همچنین در صورت عدم تلف مغصوب و آنچه که در حکم آن است «بر غاصب - علاوه بر برگرداندن عین - واجب است که عوض منفعت عین را در مدت غصب، درصورتی‌که دارای منفعت باشد بپردازد؛ چه منفعت را استیفا کرده باشد مانند خانه‌ای که ساکن آن شده و چهارپایی که سوارش شده است، یا استیفا نکرده و آن را معطّل گذاشته باشد.» و «اگر عین، دارای منافع متعددی باشد و همه معطّل بمانند، معیار منفعت متعارف نسبت به آن عین م. ب. و به‌مجرداینکه عین برای بعضی از منافع دیگر قابلیت دارد، توجه نمی‌شود، پس منفعت خانه به‌حسب متعارف همان سکونت در آن است اگرچه ذاتاً صلاحیت دارد که انبار یا برای بعضی از چهارپاها و غیر این‌ها مسکن قرار داده شود. و منفعت بعضی از چهارپایان مانند اسب به‌حسب متعارف، سوار شدن است و منفعت بعضی از آن‌ها باربری است اگرچه ذاتاً صلاحیت دارد که سنگ آسیاب و دولاب (چرخ آب‌کشی چاه) را هم بگرداند. پس در غصب هر عینی آنچه را ضامن است که منفعت متعارف نسبت به آن عین م. ب. و اگر فرضاً دارای منافع متعارف متعدد، به نحو تبادلی (که گاهی از یک منفعت آن و گاهی از منفعت دیگر آن استفاده می‌شود) باشد مانند بعضی از چهارپایانی که به طور متعارف هم برای باربری و هم برای سواری به کار گرفته می‌شود، چنانچه اجرت آن منفعت‌ها تفاوت نداشته باشد ضامن آن اجرت می‌باشد، ولی اگر اجرت بعضی از آن‌ها بیشتر باشد، ضامن اجرت بیشتر می‌باشد، پس اگر اجرت باربری در هر روز دو درهم و اجرت سواری یک درهم باشد بر او واجب است که دو درهم بدهد. و ظاهر آن است که حکم (مساله) در صورت استیفای منفعت هم این‌چنین است، پس اگر منفعت‌ها در اجرت مساوی باشند، بر غاصب است که اجرت چیزی را که استیفا کرده بپردازد و در صورت تفاوت داشتن آن‌ها بر او واجب است که اجرت بیشتر را بدهد چه بیشتر را استیفا کرده باشد یا کمتر را.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۹۲، کتاب الغصب، مسالة۱۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۹۲، کتاب الغصب، مسالة۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش