بدل (فقه): نمونه هایی از بدل در تکالیف

در ذیل به نمونه‌هایى از بدل در تکلیف، اشاره مى‌کنیم. ۱)در صورت عدم امکان تحصیل طهارت ( وضو و غسل ) با آب، تیمم با خاک ، جایگزین آن قرار داده شده است. ۲)هرگاه نماز گزار نتواند رکوع و سجود نماز را به جا آورد، اشاره به رکوع و سجود، جایگزین آنها مى‌شود. ۳)در نماز خوف نیز هرگاه شخص از اشاره‌ی به رکوع و سجود، متمکن نباشد، رکوع، سجود و ذکر هاى آن دو، همچنین قرائت از او ساقط مى‌شود و بدل هر رکعت ، تسبیحات اربع گفته مى‌شود. ۴)اگر روزه گرفتن بر پیرمرد و پیرزن مشقت داشته باشد، روزه، بر ایشان واجب نیست لیکن واجب است براى هر روز ، یک یا دو مد طعام ، بنابر اختلاف در مسئله- به عنوان فدیه ( کفاره ) به فقیر بدهند. ۵)اگر حاجی به خاطر نداشتن پول یا عدم دسترسى به حیوان، از قربانی کردن، عاجز باشد، باید ده روز به عنوان بدل قربانى، روزه بگیرد. ۶)در کفّارات داراى افراد طولى همچون کفّاره‌ی ظهار و قتل اشتباهی، تکلیف اوّلى، عمل به مقتضا ى فرد نخستین است. دیگر افراد به ترتیب، بدل فرد پیشین مى‌باشند که در صورت عجز از آن، نوبت به فرد بعدى مى‌رسد. منبع: جواهر الکلام ج۵، ص ۷۵ - ۷۶ · جواهر الکلام ج ۹، ص ۲۶۶ · جواهر الکلام ج ۱۴، ص ۱۸۲- ۱۸۳ · العروة الوثقى ج۲، ص ۲۲۱ - ۲۲۲ · جواهر الکلام ج۱۹، ص ۱۶۶ - ۱۶۹