دکترین
بدیهیات: دیدگاه متکلمان در باب بدیهیات
متکلمان هم با بیانی شبیه به فلاسفه از تصورات بدیهی که حصول آنها در عقل متوقف بر کسب نیست؛ و تصدیقات بدیهی که تصور محکوم‌ٌ علیه و محکوم‌ٌ به در آن، برای نسبت یکی به دیگری و حصول نتیجه کافی است، یعنی به حد وسط نیاز ندارد، سخن رانده‌اند. زیرا نفس انسانی بر حسب فطرت و تا آنگاه که مقولات اولی و مکتسبه او را حاصل شود، مبادی تصورات و تصدیقات را به توسط حس در می‌یابد و به همین سبب از ارسطو نقل می‌کند که «من فقد حساً، فقد فقد علماً».
به بیان خواجه، محسوسات جزئیه یا مدرکات اولیه و ثانویه پس از طی مراحلی به کلیات معقوله تبدیل می‌شود و در مرحله معقولات با نوعی اشراق در حیطه بدیهیات قرار می‌گیرد. اگر محسوسات و مدرکات به حواس، از جهت شهود عینی جزء بدیهیات و معرف مجهولات‌اند، کلیات نیز به اشراق عقلی، معلوم و یقینی می‌گردند. البته چه بسا که این تضمن خفی باشد. اما اگر علت خارج از اجزاء قضیه باشد، آن قضیه مکتسبه است.
منبع: ج۱، ص۲۲، به کوشش احمد حسینی و محمود مرعشی، قم، ۱۴۰۶ق · ج۱، ص۳۷۵، به کوشش مدرس رضوی، تهران، دانشگاه تهران · ص۳۴۳-۳۴۷، به کوشش مدرس رضوی، تهران، دانشگاه تهران · ج۱، ص۵۳، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م · ص۱۲، به‌کوشش عبدالله نورانی، تهران، ۱۳۵۹ش · ج۱، ص۱۲۴، «المواقف»، ضمن شرح المواقف (نک:هم، جرجانی) · ج۱، ص۱۲۴، به کوشش محمد بدرالدین نعسانی، قاهره، ۱۳۲۵ق/۱۹۰۷م · «المواقف»، ج۱، ص۱۶، ضمن شرح المواقف (نک: هم، جرجانی) · ج۱، ص۳۸-۳۹ · ج۱، ص۴۱-۴۳، منطق، تهران، چ سنگی
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.