برائت از دیدگاه اهل سنت (فقه سیاسی): بررسى روایات و تفاسیر درباره آیات برائت

در برخى از روایات، آیات برائت به معناى پایان دادن به قراردادهاى نقض‌شده از جانب مشرکان تفسیر شده است. ولى از آنجا که این روایت و مشابه آن با نص صریح قرآن منافات دارد، نمى‌تواند در تفسیر آیات اول سوره برائت قابل استناد باشد. زیرا صریح این روایت آن است که تمامى قراردادها با مشرکان در جریان برائت سال نهم هجرى یک‌جانبه از طرف پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) لغو گردیده است. و اگر على (علیه‌السلام) براى اعلان برائت انتخاب شد، بدان جهت بود که در عرف عرب جاهلى، عادت بر آن بود که نقض عهد باید یا توسط خود عامد و متعهد انجام گیرد یا به وسیله کسى از خاندان او باشد و مراعات این سنت جاهلی سبب شد که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) على (علیه‌السلام) را براى این مأموریت انتخاب کند. ۱. ۲ - نقد مفسران اهل‌سنت در بیشتر روایات برائت به نقل از جبرئیل (علیه‌السلام) آمده است: «إنه لا یؤدى عنک إلا أنت أو رجل منک» «پیام تو را جز تو یا کسى که از توست، نمى‌رساند.» ظاهر این روایات آن است که مفاد این جمله از راه جبرئیل به پیامبراکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) القا شده، پس چگونه می‌توان آن را به عرف جاهلى نسبت داد؟ افزون بر این، باید گفت: این جمله از جبرئیل و نقل آن از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) که توسط محدثان و مفسران فریقین نقل شده، چگونه فقط به مسائلى چون نقض عهد اختصاص داده مى‌شود و احکام الهی را شامل نمى‌گردد؟ در حالى که اطلاق آن به وضوح شامل موضوعات و احکام مى‌شود؛ بلکه شمولش نسبت به احکام که شأن شارع است،نسبت به موضوعات، اولى و منطقى‌تر است. ۱. ۳ - مأموریت امام على (علیه‌السلام) در ابلاغ احکام عمل على (علیه‌السلام) نشان مى‌دهد که مأموریت وى شامل ابلاغ احکام الهى هم بوده است؛احکامى که در واقع عبارت از معنا و مفهوم شرعی و قرآنى برائت است. کلام رسول‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) که فرمود: «لا یؤدى عنى الا انا او رجل» بیانگر معناى ولایت و حاکمیت در دولت اسلامی است. برائت و جهاد از شؤون ولایى و حکومتى است و این حدیث به صراحت، ولایت و حاکمیت را مخصوص پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و یا کسى مى‌داند که منسوب به آن حضرت باشد. منبع: تفسیر المیزان، ج۹، ص۱۶۸ · تفسیر المیزان، ج۹، ص۱۶۳