برزخ: برزخ در روایات

از نظر روایات نیز، وجود بدن برزخی امرى مسلم و قطعى است . در روایات و احادیث، از «عالم برزخ» در برخى مواضع، با واژه «قبر» یاد شده است. البته در پاره‌اى موارد، منظور از کلمه «قبر» در روایات، قبر مادى و خاکى است. با دقت در محتوا و صدر و ذیل روایات، مى‌توان به خوبى دریافت که مقصود از لفظ «قبر» در آنها، «قبر خاکى» است یا مراد «نظام برزخى» است. ۱- در روایات و احادیث، از «عالم برزخ» در برخى مواضع، با واژه «قبر» یاد شده است از جمله به ذکر روایتی از امام سجاد علیه السلام می پردازیم: زهری نقل مى‌کند: امام سجاد علیه السلام فرمود:سخت ‌ترین ساعت‌ها براى فرزند آدم، سه ساعت است: ساعت اول،ساعتى است که در آن ملک‌الموت را مى‌بیند و ساعت دوم، ساعتى است که در آن از قبر خود بر مى‌خیزد و ساعت سوم، ساعتى است که در برابر خداى متعال مى‌ایستد، یا به سوى بهشت است و یا به سوى آتش». سپس فرمود: «اى فرزند آدم! اگر هنگام مرگ نجات یافتى، پس و گرنه به هلاکت رسیدى. واى فرزند آدم! اگر در موقعى که به قبر خود گذاشته مى‌شوى نجات یافتى، و گرنه به هلاکت افتادى، و اگر هنگامى که انسان‌ها بر صراط امر مى‌شوند نجات یافتى، و الا به هلاکت رسیدى و اگر در آن هنگام که انسان‌ها در برابر پروردگار قرار مى‌گیرند نجات یافتى، و گرنه به هلاکت افتادى.»سپس این آیه از قرآن را تلاوت کرد :«وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‌ یَوْمِ یُبْعَثُونَ ؛ ؛و حال آنکه از وراى آنان برزخى وجود دارد» و فرمود: «این همان قبر است و حقیقت این است که براى آنان (اهل ضلال) در قبر، معیشت سختى بوده و در مضیقه و فشار خواهند بود. قسم به خداوند که قبر، یا روضه‌اى از ریاض بهشت و یا جایگاه پستى از جایگاه‌هاى پست آتش است».سپس امام سجاد علیه السلام به شخصى از حاضران در آن جلسه روى آورد و فرمود: «آن‌که ساکن آسمان است، ساکن بهشت را از ساکن آتش تمیز داده و مى‌شناسد. پس تو از کدامین هستى؟ و منزل تو از این دو منزل کدام است؟» چنان که در متن روایت آمد، امام سجاد علیه السلام مقصود از کلمه «برزخ»در قرآن را همان «قبر» دانسته‌اند که از این اشاره معلوم مى‌شود که مراد از عالم قبر در روایات، همان عالم برزخ است و مسائل مربوط به قبر در واقع مسائل عالم برزخ است. مسائلى از قبیل فشار، سؤال و جواب، نعمت و عذاب و نظایر آنها. توضیح امام سجادعلیه السلام در باره قبر نیز بیانگر این نکته لطیف است که هر جا این جمله و توصیف در خصوص قبر در روایات بیاید، مشخص مى‌شود که مراد از «قبر» در آن روایت، نظام برزخ است نه قبر مادى و خاکی. ۲- امام صادق علیه السلام فرمود: برزخ همان قبر (در اصطلاح قرآن)است.( البرزخ هو القبر وهو الثّواب و العقاب بین الدّنیا و الآخرة والدّلیل علی ذلک قول العالم: «والله ما نخاف علیکم إلاّ البرزخ.» بنا براین برخی از تفاسیر، برزخ را عین ثواب یا عقاب بین دنیا و آخرت دانسته اند. ۳-امام صادق علیه السلام جهان برزخ را فاصلة میان زمان مردن تا زمان قیام قیامت، معرفی کرده است. عمر بن یزید از آن حضرت پرسید: برزخ چیست؟ حضرت فرمود: («القبر منذ حین موته إلی یوم القیامة» منبع: مومنون(سوره ۲۳)، آیه۱۰۰ · بحار الانوار، موسسه وفا، ج۶، ص۱۵۹ · سایت پرسمان · تفسیر نور الثقلین، موسسه ی اسماعیلیان، قم، ج۳، ص۵۵۳ · تفسیر نور الثقلین، موسسه‌ی اسماعیلیان، قم، ج۳، ص۵۵۴