بصره: فرق شیعی بصره

گفتنی است عقیلیه از جمله فرقه‌های شیعی بصره است. این فرقه حدود هزار خانوار بودند که خود را منسوب به علی (علیه‌السّلام) می‌دانستند. ناووسیه از جمله فرقه‌های شیعی بصره در سده‌های اول است؛ اینان منسوب به عجلان بن ناووس هستند و ایشان را صارمه نیز گفته‌اند. و معک مائه الف سیف من اهل الکوفه والبصره والخراسان و... همچنین نصیریه فرقه دیگر شیعی است که محمد بن نصیر النمری البصری در این شهر بوجود آورده است. در عصر حاضر این فرقه در سواحل شمالی لبنان و الجزیره و انطاکیه و اسکندرونه (که از استانهای ترکیه م. ب.) و استانبول و بلغارستان و امریکای جنوبی خصوصا در برزیل مشغول به فعالیت هستند و از جمله غالیان د. ح. علی (علیه‌السّلام) می‌باشند. به روایت مقدسی در قرن چهارم بیشتر اهل بصره قدری، شیعی، معتزلی و حنبلی بودند. مقریزی سخن مقدسی را تایید نموده می‌گوید: مذهب رافضی در بلاد مغرب ، شام ، دیاربکر ، کوفه ، بصره، بغداد و جمیع عراق و بلاد خراسان و ماوراالنهر همچنین حجاز ، یمن و بحرین منتشر شده بود. نتیجه این که در قرن چهارم عده‌ای از ساکنان بصره شیعی مذهب بوده‌اند، ولی به سبب سیطره عثمانیان در فشار بودند. مرکز تشیع عراق کوفه بود و عقاید شیعه از کوفه به بصره راه یافت و بصره نیز شیعی مذهب شد. منبع: الناشی الاکبر، مسائل الامامه، ص۴۰-۴۲ · الجاحظ فی البصره و البغداد و السامرا، ص۲۷ · تاریخ الامامیه و اسلافهم من الشیعه، ص۶۳ · المواعظ و الاعتبار، ج۴، ص۱۹۱