بصره: قیام‌های شیعی بصره

وقوع قیام‌های شیعی در بصره خود نشانی از وجود تشیع در سده‌های نخست در این شهر است؛ ب. ت. ب. این که در ضمن مباحث به قیام‌های به‌وجود آمده در قرن نخست اشاره می‌شود در این قسمت به قیام‌های به‌وجود آمده از قرن دوم قمری به بعد اشاره می‌کنیم: ۱۲. ۱ - قیام زید بن علی در کوفه از جمله شواهد تاریخی تشیع در بصره، شرکت شیعیان بصره در قیام زید بن علی بن الحسین است. از این رو وقتی قیام زید بن علی در کوفه ظهور می‌کند عده زیادی از شیعیان بلاد دیگر به او ملحق می‌شوند که در بین آنان شیعیانی از بصره نیز وجود داشته‌اند. این قیام را محافل زیدی و تشیع معتزلی کوفه و بصره پشتیبانی کردند. وی در این نامه به تبیین جایگاه وی در بصره پرداخت و خطاب به او نوشت: تو در بصره از جایگاه بلندی بهره‌مندی، عده زیادی از انصار با تو همراه هستند و خوارج نیز به یاری تو همت گماشتند. وی با تکیه بر این دو عامل قیام کرد. به‌هرحال حرکت وی از وسیع‌ترین حرکت‌های شیعی بصره بود که با تکیه بر تعلقات شیعی به وقوع پیوست. با او بیعت کردند و در جنگ، با وی همراه بودند. وی در سال ۱۴۵ق اقدام به قیام و انقلاب نمود. گفته می‌شود علویون که حدود چهارده هزار نفر آن‌ها از بصره بودند نقش تعیین کننده‌ای در قیام وی ایفا نمودند. محمد بن سلیمان بیش از سه هزار خانه و صد هزار نخل خرما را که متعلق به شیعیان بود از بین برد و پنج نفر از برجستگان شیعه را در بصره به دار آویخت. دعبل خزائی قصیده بلندی در رثای محمد بن سلیمان دارد. منبع: الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۳۷ · تاریخ الامامیه و اسلافهم من الشیعه، ص۶۳ · تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۳۰۵ · مروج الذهب، ج۱، ص۳۰۰ · دائره المعارف تشیع، ج۳، ص۲۶۴