بنی تغلب: پیش از اسلام

علت جنگ ، ظاهراً کشته شدن کُلَیب رئیس مستبد قبیله تغلب بود. دامنه این جنگ‌ها وسعت یافت و به شهرها نیز کشیده شد. آنان در قرن پنجم میلادی زیر سلطه حاکمان کِندَه، دست نشاندگان پادشاهان حِمْیَریِ یمن ، بودند. بر اثر سختگیری‌های عاملان و حاکمان یمنی بر قبایل ربیعه و از جمله تغلب، یکی از بزرگان تغلب به نام ربیعه بن حارث، قبایل ربیعه را متحد کرد و به مصاف یمنی‌ها رفت، اما شکست خورد. پس از وی پسرش، کُلَیْب، رهبریِ تغلب و ربیعه را به عهده گرفت و با متحدکردن عرب‌های عدنانی، قبایل قحطانی یمن را در نبرد خزاز (خَزازی) شکست داد و سلطه حاکمان یمنی را از بین برد. به طوری که پس از آن تحت سلطه پادشاه کنده، حارث بن عمرو (حک: ۴۹۵ـ۵۳۱ میلادی)، در آمدند. ۳. ۲ - علت جنگ‌ها در تعلیل این جنگ‌ها باید به ساخت اقتصادی زندگی قبیله‌ای و وابستگی آنان به زمین، چراگاه و چاه‌های آب توجه کرد. آن‌گونه که برمی‌آید، بنی تغلب با قدرت یافتن در دوره‌ای معین، همه منابع اقتصادی موجود را از آن خود کرده، بکریان را از آن محروم ساخته بودندکه‌ موجب کینه و دشمنی افراد دو قبیله ــ که با هم نسبت خونی و فامیلی هم داشتند ــ گردید چنان‌که جابه‌جایی‌های مکانی نیز مؤید همین نظر است و نشان می‌دهد که قبایل در پی دست‌یافتن به زمین و منابع جدید حیات به جنگ و تحرک می‌پرداختند. سرانجام به وساطت قیس بن شراحیل (شرحبیل)، میان دو قبیله صلح شد. آن‌گاه منذر بن ماءالسماء پسر خود عمرو بن هند را به ریاست هر دو قبیله گماشت و با نیروی آنان با قبیله بنی آکل‌المرار جنگید و پیروز شد. بنی تغلب به سوی شام رفتند و پیدا نیست که چرا دوباره میان دو قبیله جنگ شد. آنچه برمی‌آید این است که حارث فرمانروای غسان بر تغلبیان فرود آمد و قصد کوبیدن ایشان داشت که خود شکست یافت و گریخت. ۳. ۳ - پیمان با امرای حیره در حوالی ظهور اسلام ــ که به پس از اسلام نیز نسبت داده شده است ــ تغلبی‌ها را هم‌پیمان امرای حیره ــ که به ساسانی‌ها متمایل بودند ــ می‌یابیم. اما ظاهراً تغلبیان، دیگر مایل به شرکت در منازعات قدرتمندان نبودند و به همین سبب از سوی عمرو بن منذر سرکوب شدند، نیز از تسلط معدی‌کرب بن حارث بر آن آگاهی داریم. زمانی هم، کلیب و مهلهل از سران قبیله به اسارت زهیر بن جناب افتادند که ربیعة بن مُرّه پدر آن دو در حمله انتقامی آنان را آزاد کرد. منبع: تاریخ طبری، ج۲، ص۵۷ · صبح الاعشی، ج۱، ص۳۹۱، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م · تغلب و دور‌ها فی التاریخ، ج۱، ص۱۵۸، آداب الرافدین، (سپتامبر ۱۹۷۸) · الاغانی، ج۱۹، ص۱۶۱۹ · ایام العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۲۹ـ۳۴، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷ · امثال العرب، ج۱، ص۸۸- ۸۹، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۸، ص۸۶- ۸۸، بیروت ۱۹۷۶ ۱۹۷۸ · تاریخ طبری، ج۲، ص۹۵۹۷، بیروت · ایام العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۴۶ـ۴۷، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷ · ایام العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۴۵ـ ۶۵، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷ · الاغانی، ج۱۱، ص۳۰ · ایام العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۶۰۵ـ۶۰۷، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷ · ایام العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۴۸۹ـ۵۰۲، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷ · تاریخ العرب القدیم، ج۱، ص۲۱۴، دمشق، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م · اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ج۱، ص۳۳۶، ترجمه عنایت‌الله رضا، تهران، ۱۳۷۲ش · ایام العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۵۷۹-۵۸۰، به کوشش عادل جاسم بیاتی، بغداد، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م · الکامل، ج۱، ص۵۵۲- ۵۵۳ · التنبیه و الاشراف، ج۱، ص۲۰۸، بیروت، دارصعب · اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ج۱، ص۲۵۷، ترجمه عنایت‌الله رضا، تهران، ۱۳۷۲ش · الاغانی، ج۹، ص۵۸، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، ۱۹۹۳م · الکامل، ج۱، ص۵۰۴-۵۰۵ · تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ج۱، ص۵۰۲-۵۰۳، ترجمه عباس زریاب، تهران، ۱۳۵۸ش