بنی قریظه: پیمان‌شکنی بنی‌قریظه در غزوه خندق

در سال پنجم ق پس از توطئه بنی‌نضیر و قریش برای متحد کردن قبایل در برابر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، حیی بن اخطب ، رئیس بنی‌نضیر، برای شوراندن بنی‌قریظه از درون مدینه بر ضد مسلمانان نزد آن‌ها رفت. وی نخست با غزال بن سَمْوال ، از بزرگان بنی‌قریظه و پس از او با کعب بن اسد ، رئیس بنی‌قریظه، برای پیمان‌شکنی با پیامبر گفت‌وگو کرد که نتیجه‌ای نداشت. از این رو، خیانت بنی‌قریظه بر او آشکار شد. ۸. ۲ - آیات ناظر بر پیمان‌شکنی بنی قریظه مفسران آیاتی را از باب تطبیق، ناظر بر پیمان‌شکنی آن‌ها و پشتیبانی از احزاب دانسته‌اند. آیه ۱۰۱ سوره بقره و « اهل کتاب » در آیه ۲۶ سوره احزاب و «جُنود» در آیه ۹ سوره احزاب از آن جمله هستند. نیز کلمه «اسفل» در آیه ۱۰ سوره احزاب: «اِذْ جاؤُکُمْ مِنْ فَوْقِکُمْ وَ مِنْ اَسْفَلَ مِنْکُمْ...» را اشاره به جایی دانسته‌اند که بنی‌قریظه از آنجا وارد شدند. برخی مفسران دیگر کلمه «فوق» را وادی‌ای در شرق مدینه می‌دانند که بنا بود قبایل بنی‌قریظه، بنی‌نضیر و غطفان از آنجا به مسلمانان حمله کنند. ۸. ۳ - اقدام بنی قریظه برای تقویت سپاه احزاب بنی‌قریظه پس از پیمان‌شکنی، برای تقویت سپاه احزاب، محموله‌ای شامل ۲۰ بار شتر آذوقه برای مشرکان فرستادند که در مسیر، برخی از انصار آن را مصادره کردند و نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آوردند. برخی مفسران آیه ۱۱۷ سوره آل‌ عمران: «مَثَلُ ما یُنْفِقُونَ فی هذِهِ الْحَیاةِ الدُّنْیا کَمَثَلِ ریحٍ فیها صِرٌّ اَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ...» را بر بنی‌قریظه و دیگر قبایل شرکت کننده در سپاه احزاب تطبیق کرده‌اند؛ از دیگر کارهای بنی‌قریظه، شبیخون زدن آنان به برخی از سرزمین‌های مسلمان‌نشین مدینه در نزدیکی سکونت‌گاه‌های یهود بود که افزون بر ایجاد خلل در رفت و آمد مسلمانان، هراس زنان و کودکان را در پی داشت. تهاجم به کوشک رفاعه که به قتل یکی از یهود به دست صفیه دختر عبدالمطلب انجامید، از آن جمله است. ۸. ۴ - اقدام پیامبر برای تضعیف سپاه احزاب چنین کارهایی موجب شد تا پیامبر برای خنثی‌سازی هجوم آن‌ها، دو گروه ۲۰۰ نفری و ۳۰۰ نفری را به فرماندهی سلمة بن اسلم و زید بن حارثه ، برای پاسداری از شهر مامور کند. این تدبیر موجب تضعیف سپاه مدافع خندق شد. بر پایه گزارشی، بنی‌قریظه برای تهاجم شبانه به مدینه، از مشرکان تقاضای ۲۰۰ جنگجو کرده بودند که مشرکان آن را نپذیرفتند. ƒ منبع: المغازی، ج۲، ص۴۵۴، اعلمی · المغازی، ج۲، ص۴۵۵ · المغازی، ج۲، ص۴۵۸ · المغازی، ج۲، ص۴۵۷ · السیرة النبویه، ج۳، ص۷۰۶ · بقره/سوره۲، آیه۱۰۱ · جامع البیان، ج۲۰، ص۲۴۴، محقق:احمد محمد شاکر · احزاب/سوره۳۳، آیه۲۶ · اح زاب/سوره۳۳، آیه۹ · احزاب/سوره۳۳، آیه۱۰ · تفسیر قمی، ج۲، ص۱۸۸، دار الکتاب‌ · جامع البیان، ج۲۰، ص۲۱۸ · السیرة الحلبیه، ج۲، ص۴۳۷، دار الکتب العلمیه · غرر التبیان، ص۲۲۸ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۱۷ · المغازی، ج۲، ص۴۶۲ · المغازی، ج۲، ص۴۵۱ · المغازی، ج۲، ص۴۶۲-۴۶۳ · الطبقات الکبری، ج۲، ص۵۱-۵۲، دار الکتب العلمیه · الطبقات الکری، ج۲، ص۵۱-۵۲، دار الکتب العلمیه · الطبقات الکبری، ج۲، ص۵۲-۵۳، دار الکتب العلمیه