بهشت در قرآن: ویژگی‌های بهشت و جهنم

گفتنی است قرآن در اوصاف بهشت و همچنین در ویژگی‌های جهنم، به بیان آن دسته از مطالبی که برای همگان قابل ادراک است پرداخته، با بیان نمونه‌هایی که در این جهان وجود دارد مطلب را نزدیک ساخته است و گرنه، نظام آخرت با نظام دنیایی تفاوت اساسی دارد و واژه‌ی دنیایی توان تفسیر کنه آن را ندارد؛ آن‌سان که جنین در رحم مادر توان درک واقعیت‌های خارج از رحم را ندارد. از این رو قرآن در موارد زیاد به مثال و نمونه اکتفا کرده، می‌فرماید: «مثل الجنة التی وعد المتقون تجری من تحتها الانهار» و «مثل الجنة التی وعد المتقون فیها انهار من ماء غیر آسن...» وگرنه نعمت‌هایی فراهم آورده است که از دسترس فهم و ادراک بشر خارج و خرد را توان تعقل آنها نیست، بلکه هیچ کس بر آنها آگاه نیست: «فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین جزاء بما کانوا یعملون»؛ هیچ کس نمی‌داند که پاداش نیکوکاریش چه نعمت‌ها و لذت‌های روشنی‌بخش دل و دیده است و در عالم غیب برای او چه ذخیره شده است. بنابراین، نعمت‌ها و لذت‌های بی‌نهایت که روشنی‌بخش دل و دیده است به مراتب باید برتر از مقام رضا باشد. به باور ایشان بهشت و نعمت‌های آن قابل‌مقایسه با نعمت‌های دنیایی نیست، بلکه تمام دنیا در مقابل یک تار از حله‌های بهشتی قابل‌مقایسه نیست و ادراک و فهم انسان از آن نعمت‌ها به‌مانند کوری است که زیبایی‌های دنیا را برای او وصف می‌کنند بلکه برخی اهل معرفت بر این اعتقادند ازآنجا که عالم آخرت دار تزاحم نیست، لذت‌ها و شهواتی که در بهشت است همه لذت‌ها را به‌ همراه دارد. برای مثال لذت‌هایی که با گوش درک می‌شوند لذت‌هایی که مربوط به دیدن است را نیز به‌ همراه دارد. مانند خداوند سلطنت کنند و این سلطنت و قدرت الهی که به بندگان داده می‌شود به این جهت است که آنان اراده و هواهای نفسانی خود در دنیا ترک کرده و اراده حق را در مملکت وجود خود نافذ کرده‌اند و این سبب می‌شود که حق‌تعالی اراده آنان را در عالم آخرت نافذ کند و آنان را مثل اعلای خود قرار دهد و این یکی از اسرار عبادت است که قوای ملکی و ملکوتی انسان مسخر اراده الهی می‌گردد. همچنین ایشان از جمله ویژگی‌های جهنم را شعور و ادراک آتش جهنم می‌داند یعنی آتش جهنم دارای حیات است و از روی شعور و ادراک، اهلش را عذاب می‌دهد از دیگر ویژگی‌های جهنم احاطه آتش جهنم است؛ زیرا آتش در دنیا محیط بر سطح بوده و با باطن اشیا تماس ندارد برخلاف آتش جهنم که محیط بر ظاهر و باطن است و چنین آتشی در دنیا تصویر ندارد. ۲. ۱ - مقام رضا مقام رضا نازل‌تر از مقام تسلیم محض است و کمال تسلیم برتر از کمال رضاست. البته در این‌گونه از مقام‌ها مجالی برای التذاد، توجه به لذت و مانند آن مطرح نیست، بلکه زمینه انقطاع از ماسوی الله و برتر از آن، یعنی کمال انقطاع فراهم است که از محدوده‌ی بحث کنونی بیرون است. ۲. ۲ - پرهیزکاران و تبهکاران همان‌طور که برای پرهیزکاران کامل مقام‌هایی است که اوج آن‌ها نامعلوم است، برای تبهکاران لدود، عنود و کنود درکاتی است که عمق حفره آنها معلوم نیست و کیفیت تعذب نفس پلید آنان در آن حفره معلوم نیست؛ چنان که ظاهر جمله‌ی «و بدا لهم من الله ما لم یکونوا یحتسبون»؛ و آنچه تصورش را نمی‌کردند، از جانب خدا برایشان آشکار گردید، از چنین مکان سحیفی خبر می‌دهد. منبع: رعد/سوره۱۳، آیه۳۵ · محمد/سوره۴۷، آیه۱۵ · سجده/سوره۳۲، آیه۱۷ · توبه/سوره۹، آیه۷۲ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۴۰۷-۴۰۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · شرح چهل حدیث، ص۲۰۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۱، ص۲۲۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · شرح دعاء السحر، ص۲۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶ · آداب الصلاة، ص۳۲-۳۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۲۲۰-۲۲۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · دانشنامه امام خمینی، ج۲، ص۷۱۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ · زمر/سوره۳۹، آیه۴۷