بودجه و نظارت بر آن (فقه سیاسی): فرآیندهای نظارتی دیوان

نظارت دیوان محاسبات که عمده‌ترین وظیفۀ قانونى این نهاد است، در سه مرحله زیر انجام مى‌شود: ۱. نظارت و کنترل فنى یا محاسباتى در مورد کلیه حساب‌هاى درآمد، هزینه، سایر دریافت‌ها، پرداخت‌ها و نیز صورت‌هاى مالى دستگاه‌ها از نظر مطابقت با قوانین و مقررات مالى و سایر قوانین مربوط و ضوابط لازم‌الاجرا (مادۀ ۲ قانون دیوان محاسبات)؛ ۲. نظارت قضایى به‌معناى رسیدگى ماهوى در مورد عملیات مالى دستگاه‌ها به منظور اطمینان از حصول و ارسال صحیح و به‌موقع درآمد و یا انجام هزینه و سایر دریافت‌ها و پرداخت‌ها (مادۀ ۳ قانون)؛ ۳. نظارت پارلمانى یا گزارش تفریغ بودجه از طریق مجلس که دیوان براساس ماده ۲۲ براى استیفای این عمل مى‌تواند در تمامى امور مالى کشور تحقیق و تفحص نموده و در تمامى موارد به‌صورت مستقیم مکاتبه نماید و قواى سه‌گانه، کلیه اشخاص و سازمان‌هایى که به نحوى از بودجه عمومى استفاده مى‌کنند مکلفند مستقیم پاسخگوى پرسش‌هاى دیوان باشند حتى در موردى که از قانون محاسبات عمومى مستثنا شده باشند.