بیان معارف در قرآن: بیان مثال

قرآن کریم برای متوسّطین مردم از برهان و حکمت استفاده می‌کند و از این طریق معارف را بدانها می‌رساند ولی برای انسانهای ساده اندیشی که برهان و استدلال برایشان قابل هضم نیست، از مثال آوردن برای رقیق و ساده شدن معارف سنگین استفاده می‌کند؛ این خصوصیّت غالباً در کتابهای عقلی و استدلالی وجود ندارد. راه « مثال آوردن» همانطور که در منطق آمده، غیر از راه «حدّ» و «رسم» است؛ زیرا نه ذاتیات شیء مورد تعریف در آن می‌آید و نه عوارض ذاتی آن، بلکه برخی از نمونه‌های مشابه یاد می‌شود مثل اینکه در تعریف نفس آدمی می‌گویند:نفس در بدن همانند ناخدا در کشتی است. تا این مثال زمینه‌ای برای بازشناسی نفس باشد. خدای سبحان در قرآن کریم می‌فرماید:« وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِی هذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ؛ یعنی ما در این قرآن برای مردم از هر گونه مَثَل می‌آوریم تا آنان متذکّر شوند. در استفاده‌ی از مَثَل این نکته را باید در نظر داشت که نباید در محدوده‌ی مَثَل توقف کرد بلکه باید آن را روزنه‌ای به جهان وسیع «مورد مثال» دانست و از این مسیر گذشت و از مرحله‌ی علم ، به قلّه‌ی عقل سفر کرد و سپس از آن سکّوی رفیع و بلند، به کنگره‌ی مشاهده کردن پرواز نمود و فقط به مقام مقدّس خداوندی تعلّق یافت و دیگر هیچ: غلام همّت آنم که زیر چرخ کبود ز هر چه رنگ تعلق «تعیّن» پذیرد آزاد است منبع: زمر/سوره۳۹، آیه ۲۷