بیعت: بیعت‌های مهم بعد از اسلام

نخستین بیعت پس از ظهور اسلام را « بیعت عشیره » دانسته‌اند که در سال سوم بعثت صورت گرفت. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ۴۰ تن از نزدیکان خویش را دعوت کرد و خواستار بیعت ایشان شد. اما گروهی از مهاجران و انصار با او بیعت نکردند. گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که برای بیعت گرفتن از برخی مخالفان به زور متوسل شده‌اند. عمر تعیین خلیفۀ پس از خ. ر. ب. شورایی ۶ نفره سپرد تا از میان خویش یکی را برگزینند. ویژگی همۀ این بیعت‌ها آن بود که از جانب نخبگان جامعه، یک فرد به عنوان خلیفۀ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و حاکم اسلامی برگزیده می‌شد. در مرحلۀ بعد، مردم مدینه (پایتخت جهان اسلام) با او بیعت می‌کردند و آن‌گاه، مردمان مناطق دیگر نیز گردن می‌نهادند. علی (علیه‌السّلام) در برابر اصرار مردم با تاکید بر علنی بودن و لزوم رضای مردم، در مسجد حاضر شد و با او بیعت کردند. از ویژگی‌های انتخاب علی (علیه‌السّلام) به خلافت آن بود که جز مردمان مدینه ، مردمانی از شهرهای مصر و عراق نیز در بیعت عمومی با وی حضور داشتند. علی (علیه‌السّلام) خود نیز در جاهای مختلف در این باره سخن گفته است و در نامه‌ای به معاویه بیعت را حق مهاجران و انصار ذکر می‌کند. او توضیح داده، که بیعت با او چنان مقبول مردمان بوده است که پس از به انجام رسیدن آن، نه حاضران حق تجدید نظر دارند و نه غایبان حق رد. منبع: تاریخ، ج۱، ص۵۴۲-۵۴۳، بیروت، ۱۴۰۷ق · تاریخ، ج۱، ص۵۶۲، بیروت، ۱۴۰۷ق · الامامة و السیاسة، ج۱، ص۲۴بب‌، منسوب به ابن قتیبه، به کوشش علی شیری، بیروت، ۱۹۹۰م · الامامة و السیاسة، ج۱، ص۳۰-۳۱، منسوب به ابن قتیبه، به کوشش علی شیری، بیروت، ۱۹۹۰م · البیعة فی الفکر السیاسی الاسلامی، ج۱، ص۱۵۷، عمان، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م · تاریخ، ج۲، ص۵۴۸بب‌، بیروت، ۱۴۰۷ق · تاریخ، ج۲، ص۶۹۶، بیروت، ۱۴۰۷ق · تاریخ، ج۲، ص۷۰۰-۷۰۱، بیروت، ۱۴۰۷ق · تاریخ، ج۳، ص۷۰، بیروت، ۱۴۰۷ق