شهادت وقتی دارای ارزش است که شاهد دارای شرایط زیر باشد: ۳.
۱ - عدالت از شروط اعتبار شهادت عدالت شاهد است اگر شاهدی به دروغ و فسق مشهور است گواهی و شهادت او قبول نمیشود. اعتبار و شرط عدالت برای شاهد از امور اجماعی و اتفاقی میان عموم فقیهان مکاتب اسلامی است. و مستند آن هم آیات قرآن و هم روایات است. ۳.۱.
۱ - آیات شریفه قرآن الف) ( اِذٰا حَضَرَ اَحَدَکُمُ الْمَوْتُ حِینَ الْوَصِیَّةِ اثْنٰانِ ذَوٰا عَدْلٍ مِنْکُمْ ) . اگر چه در مورد وصیت است ولی ب. ت. ب. آن که امر وصیت از امور توسعه و تسامحپذیر شرعی است و شرایط محدود کنندهای که در سایر موارد وجود دارد در وصیت وجود ندارد، چنانچه عدالت شاهد چنین امری معتبر شناخته شود به قاعده اولویت در سایر موارد نیز شناخته خواهد شد.
ب) آیه طلاق ، اگر چه در مورد طلاق است ولی فقها سایر موارد را به وحدت ملاک و اولویّت فتوا دادهاند. در مجلة الاحکام العدلیه ماده ۱۷۱۶ عدالت برای گواه ، شرط است؛ این شخص به عدالت شناخته میشود. ب. ت. ب. ذیل روایت به نظر میرسد حسن ظاهر برای احراز عدالت کافی است و عادل کسی است که معاشران وی در ظاهرش عیب نبینند اگر چه از باطنش غیب ندانند. به حکم فوق یک استثنا وارد شده است و آن مورد شهادت کودکان بر قتل است که به مفاد اولین کلام آنان اتخاذ میگردد. یعنی چنانچه اول بار چیزی گفته و بعدا چیز دیگری، اولین قول آنان قبول میگردد. مستند این حکم استثنایی، روایاتی است که به این امر صراحت دارد. به نظر بعضی از بزرگان ب. ت. ب. استثنایی بودن حکم و این که همه روایات فقط در مورد قتل نفس است، شمول حکم به جراحات کمتر از آن، محل تردید است. ولی جالب توجه این که روایت نقل شده در قضیه غرق شدن یک بچه در آب است که سه پسر بچه علیه دو بچه دیگر شهادت میدهند که آنان طفل را مغروق ساختهاند و آن حضرت شهادت آنان را پذیرفته است. و با وجود آن که قضیّه نقل شده در قتل نفس است معلوم نیست که چرا ایشان فتوی را به مورد جراحات اختصاص دادهاند و جالبتر آن که در آخر کلامشان در پاسخ این سؤال که چرا شهادت صبیان را، مانند سایر عدول در همه جا نمیپذیرید و فقط مختص به جراحات میدانید، میگویند مانعی ندارد که به خاطر ایجاب نمودن مصلحت در یک مورد بپذیریم و در سایر موارد پذیرفته نشود، همانند شهادت زنان. تتبّع انجام شده نشان میدهد که مساله از مختصات امامیه نمیباشد؛ ) بزرگانی از قضات قدیم نیز بر همین نظرند. ۳.
۳ - عقل شهادت مجنون در حال جنون مورد قبول نیست. شهادت مجنون ادواری در حال افاقه چنانچه واجد سایر شرایط باشد پذیرفتنی است در این مورد دادگاه باید اطمینان حاصل نماید که مجنون کاملا دارای حضور ذهن است. این مساله میان فقهای اسلامی اتفاقی است، و سیره خردمندان نیز بر همین امر استوار است. به موجب این شرط چنانچه گواه از اقلیتهای دینی باشد نمیتواند علیه شخص مسلمان ، شهادت دهد. ولی هرگاه مدعی علیه نیز از نظر ملّیت ، هم کیش شاهد باشد به نظر میرسد به موجب « قاعده الزام » پذیرفتن گواهی بلامانع است. ۳.
۵ - طهارت مولد به موجب این شرط، شهادت افراد مجهول النسب پذیرفته نمیشود. شرایط شاهد در زمان ادای شهادت معتبر است نه در زمان تحمل شهادت و بنابراین چنانچه افرادی در زمان حضور در واقعه فاقد شرائط باشند و در زمان اداء واجد گردند شهادت آنان پذیرفته میشود. در این مساله حنفیان با فقهای امامیه موافقند. نسبت به اعتبار استمرار شرایط تا زمان صدور حکم میان فقیهان شیعه اختلاف نظر است. به نظر ما دلیلی بر اعتبار استمرار وجود ندارد.
منبع: مائده/سوره۵، آیه۱۰۶ · مبانی تکلمة المنهاج، ج۴۱، ص۱۰۶ · ج۱۸، ص۲۸۸، ح ۱ · ج۱۸، ص۲۵۲، باب ۲۲ از ابواب شهادت، احادیث ۱ · مبانی تکملة المنهاج، ج۱، ص۷۹ · سلسله الینابیع الفقهیه، ج۱۱، ص۴۳ · سلسله الینابیع الفقهیه، ج۱۱، ص۹۲ · الروضة البهیّة دو جلدی، ج۱، ص۲۵۱ · علم القضاء، ص۲۱۹ · الروضة البهیّة دو جلدی، ج۱، ص۲۵۲ · منهاج الصالحین، ج۳، ص۲۴ · منهاج الصالحین، ص۱۳۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
