تاریخچه بحث عدل الهی: مصادیق عدل الهی

مصادیق کلی عدل و حکمت الهی عبارتند از: ۱. ۱ - عدل و حکمت در آفرینش یعنی خداوند هر موجودی را ب. ت. ب. استعداد و قابلیت ذاتی او ایجاد کرده، و متناسب با غایت مطلوب آن موجود، اسباب و شرایط لازم برای نیل به آن غایت را در اختیار او گذاشته است. آیه کریمه «ربنا الذی اعطی کل شی ء خلقه ثم هدی». بیانگر این مطلب است. همین گونه است آیه کریمه «الذی خلق فسوی و الذی قدر فهدی» در حدیث نبوی معروف آمده است: «بالعدل قامت السموات و الارض». ۱. ۲ - عدل و حکمت در تشریع خداوند موجوداتی که شایستگی دریافت کمالات عقلانی و معنوی رادارند، از هدایت‌های تشریعی بهره‌مند ساخته، و معارف و احکام و تعالیم دینی که تامین کننده نیازها و پرورش دهنده استعدادهای آنان است را از طریق عقل و وحی به آنان آموخته است. نکتة دیگر این که در قانون‌گذاری و تشریع توان و طاقت بشر را نیز در نظر گرفته و تکلیف به مالایطاق نکرده است. این دو مطلب نیز در آیات قرآن بیان شده است. ۱. ۳ - عدل و حکمت در جزا یعنی خداوند بر پایه عدل و حکمت کیفر می‌دهد، و از پاداش نیکوکاران نیز نمی‌کاهد، و آنچه را شایسته آنان است و به آنها وعده داده است به آنان عطا خواهد فرمود: «و نضع الموازین القسط لیوم القیامة فلا تظلم نفس شیئا». واژه قسط در آیه کریمه «شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولوا العلم قائما بالقسط» همه مصادیق و مظاهر قسط و عدل را شامل می‌شود. آنچه گفته شد مصادیق و مظاهر کلی عدل الهی بود، در نگاهی دیگر و از منظر قرآن کریم به قلمرو عدل دارد می‌توان موارد دیگری را نیز برشمرد که از توابع مصادیق یاد شده است به دست آورد. عدل قرآن، همدوش توحید، رکن معاد، هدف تشریع نبوت، فلسفه زعامت و امامت، معیار کمال فرد، و مقیاس سلامت اجتماع است». منبع: طه/سوره۲۰، آیه۵۰ · اعلی/سوره۸۷، آیه۲۳ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۴۷ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۸ · مجمع البیان، ج۱، ص۸۴ · عدل الهی، ص۴۲