تبادر: کاربرد تبادر از دیدگاه اصولیون

تبادر علاوه بر آن‌که برای شناختن معنای حقیقی الفاظ به کار می‌آید، در تشخیص حدود دقیق و لوازم معنای یک لفظ نیز کاربرد دارد. برخی مؤلفان این توضیح را نپذیرفته و گفته‌اند که مطابق تعریف مذکور، معانی مختلف در لفظ مشترک باید نسبت به هم مجازی شمرده شود، در حالی که این امر نادرست است. شماری از اصولیان پاسخ گفته‌اند که در لفظ مشترک، آنچه در ابتدا به ذهن متبادر می‌شود، تمامی معانی آن یا یکی از معانی‌ به‌طور نامعیّن است نه یک معنای خاص و معیّن. • موارد عدم شمول در تعریف تبادر از نگاه اصولیون اصولیان مواردی مانند مجاز مشهور یا مجاز منقول را از شمول تعریف تبادر خارج دانسته اند، زیرا از دیدگاه آنان، کاربرد الفاظ در اینگونه معانی معمولاً مستند به قراینی هر چند عام، مانند شهرت ، است و به خود لفظ استناد نمی‌یابد. به نظر برخی، در مجاز مشهور، ممکن است که قرینه مخفی و پنهان باشد، ولی چنین احتمالی بسیار نادر بوده و در علامت بودن تبادر تأثیری ندارد و بعلاوه می‌توان اصل عدم قرینه را جاری نمود. زیرا اگر بخواهد به ذهن معنای کلمه تبادر کند باید معنای حقیقی کلمه را بداند در حالی که شما می‌خواستید با تبادر معنا به ذهن، معنای حقیقی کلمه را اثبات کنید. مهمترین اشکال نسبت به دلالت تبادر بر معنای حقیقی اشکال معروفِ دَوْر است. اصولیان به این اشکال پاسخ‌های متعددی داده اند: از جمله گفته‌اند که تبادرِ معنا نزد شخصِ آگاه به وضع لغت، برای دیگران علامتِ حقیقت است. منبع: ج۱، ص۹۰۹۲، قم ۱۴۰۹۱۴۱۵ · ج۱، ص۲۹، چاپ جمیلی، بیروت ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴ · ج۱، ص۵۶ ـ۵۷، چاپ جمیلی، بیروت ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴ · ج۱، ص۴۵، تهران ۱۳۹۲ · ج۱، ص۲۱، با حواشی ابوالحسن مشکینی، چاپ سنگی تهران ۱۳۶۴۱۳۶۷، چاپ افست · بدائع الافکار، میرزای رشتی، ص۷۲ · ج۱، ص۲۳ · ج۱، ص۱۳، چاپ سنگی تهران ۱۳۰۸۱۳۰۹، چاپ افست ۱۳۷۸ · ج۱، ص۸۶ ـ۸۷، بیروت ۱۹۷۸