تجلی: تجلی در قرآن و احادیث

سابقه اصطلاح تجلی به کاربرد آن در قرآن کریم و برخی احادیث بازمی گردد. فَلَمّا تَجَلّٰی رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکّاً وَ خَرَّ مُوسی صَعِقاً...؛ چون خدای موسی (علیه‌السلام) بر کوه تجلی کرد، کوه را درهم شکست و موسی مدهوش بیفتاد» که در مباحث عرفانی به آن استناد و استشهاد می‌شود. در حدیثی از امام صادق (علیه‌السلام) آمده که خداوند در کلام خویش بر انسان‌ها تجلی کرده است، اما ایشان نمی‌بینند. بنا ظاهراً آنچه در این دو حدیث آمده مضمون آیه ۲۱ سوره حشر است که بنا بر آن، اگر خداوند قرآن را بر کوهی فرو می‌فرستاد، آن کوه از بیم خدا خاشع و از هم پاشیده می‌شد. این نکات در مجموع از پیوند نزدیک میان سه مفهوم وحی (به معنای کلام خدا) و تجلی و خشیت حکایت می‌کند. منبع: اعراف/سوره۷، آیه۱۴۳ · اعراف/سوره۷، آیه۱۸۷ · حشر/سوره۵۹، آیه۳ · شمس/سوره۹۱، آیه۳ · لیل/سوره۹۲، آیه۲ · مجمع البحرین، ج۱، ص۹۰، به کوشش احمد حسینی، تهران، ۱۳۹۵ق · سنن ابن ماجة، ج۱، ص۴۰۱، ش ۱۲۶۲، استانبول ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱ · الرسالة القشیریة، ج۱، ص۱۸۲ · عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدّینیّه، ج۴، ص۱۱۶، چاپ مجتبی عراقی، قم ۱۴۰۳ ۱۴۰۵/ ۱۹۸۳ ۱۹۸۵ · حشر/سوره۵۹، آیه۲۱ · مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه بزرگ اسلامی، رؤیت · التفسیر الکبیر، ج۱۴، ص۳۵۶ · الکشاف، ج۲، ص۱۵۲