تحجیر: طرح موضوع

عنوان تحجیر نه عنوانی تعبدی است که برای تعریف و توضیح آن به شرع رجوع شود و نه از موضوعات عرفی محدود به حد و مقیّد به قید خاص؛ از این‌رو، مفهوم آن بر حسب زمانها و مکانها و عادات مختلف است و مراد از آن به طور کلّی عبارت است از هر اقدامی که بیانگر قصد احیا باشد ، در زمین موات و معادن و مانند آن از آنچه ملحق به زمین موات است، مانند سنگ‌چینی اطراف آن، پی‌کنی، گود برداری، نصب میله و سیم کشی. شروع به احیا قبل از تحقّق آن نیز تحجیر به شمار می‌رود، مانند کندن چاهی از چاههای قنات متروکی که حفر کننده قصد احیای آن را دارد. این اقدام نسبت به دیگر چاههای قنات و نیز زمین مواتی که پس از جریان آب قنات، با آن آبیاری می‌شود تحجیر محسوب می‌گردد. قطع آب از نیزاری که آب و نی آن را فرا گرفته است و نیز اقدام به خاک برداری معدن پیش از پیدایی جوهر معدنی آن به قصد احیا، تحجیر محسوب می‌شود البتّه در تحقّق تحجیر، شرط است علاوه بر گویا بودن عمل بر قصد احیا، از نظر گستره نیز مورد احیا را دربر گیرد؛ به عنوان مثال در سنگ چینی، همه اطراف زمین، سنگ‌چینی شود ولی در مثل حفر یکی از چاههای قنات متروک ـ همان‌گونه که یادآور شدیم ـ این عمل به نظر عرف نشانه قصد احیای تمامی چاههای قنات و زمینهای مربوط به آن است. از عنوان تحجیر در باب احیاء موات بحث شده است. منبع: منهاج الصالحین (خویی) ج۲، ص۱۵۷ · جواهر الکلام ج۳۸، ص۵۸