تخییر (اصول فقه): نکته

سخن از تخییر اصولی یا در ارتباط با موارد تعارض ادلّه است یا موارد دوران نوع تکلیف بین دو محذور ( وجوب و حرمت ) و یا تزاحم دو حکم در مقام امتثال ؛ از سوی دیگر، تخییر یا شرعی است یا عقلی . ۴. ۱ - تخییر شرعی تخییر شرعی بدین معنا است که شارع مقدس ، هنگام تعارض دو اماره و عدم امکان جمع ‌بین آن دو و نیز عدم امکان ترجیح یکی بر دیگری، مکلف را در عمل به هر یک از آن دو آزاد گذاشته است و در حقیقت، تخییر شرعی، حکم شرعی ظاهری هنگام تعارض و عدم امکان جمع و ترجیح است، نه حکم شرعی واقعی . نظر مشهور اصولیان، در فرض تعارض و عدم امکان جمع و ترجیح، تخییر شرعی است. ۴. ۲ - تخییر عقلی تخییر عقلی عبارت است از حکم عقل به تخییر. مورد تخییر عقلی یا شک در نوع تکلیف (نه اصل تکلیف) و دوران آن بین وجوب و حرمت است که از آن به « اصل تخییر »؛ وظیفه مکلّف در این صورت به حکم عقل، اختیار یکی از آن دو است. تخییر در مورد نخست، حکم ظاهری عقلی و در مورد دوم، حکم واقعی عقلی است. منبع: الاصول العامة للفقه المقارن، ص۵۰۵ · اصول الفقه، ج۲، ص ۲۰۸ · الاصول العامة للفقه المقارن، ص۵۴۱ · الاصول العامة للفقه المقارن، ص۳۶۶-۳۶۷ · اصطلاحات الاصول، ص۱۰۲