ترتّب: اشکال دیگر مخالفان به ترتب

زیرا مکلف تنها قادر به امتثال یکی از دو تکلیف است و عقوبت کردن وی به سبب چیزی که خارج از توان اوست، قبیح است. ۹. ۱ - پاسخ موافقان پاسخ موافقان ترتّب به این اشکال آن است که تعدد عقوبت، هیچ اشکالی در بر ندارد؛ زیرا مکلف در درجه اول مأمور به امتثال تکلیف اهمّ است و نسبت به آن قدرت هم دارد و بر فرض امتثال آن، انجام دادن تکلیف مهم در آن ظرفِ زمانی از عهده او ساقط می‌شود. در غیر این صورت، از انجام دادن یک کار مقدور، استنکاف کرده است که عقوبت در پی دارد. در درجه دوم و بر فرض نافرمانی مکلف نسبت به تکلیف اهمّ، او مأمور به انجام دادن تکلیف مهم است و نسبت به این هم قدرت دارد و بر فرض نافرمانی نسبت به آن، از انجام دادن یک واجب مقدور دیگر نیز استنکاف کرده و مستوجب عقوبتی دیگر است. پس قایلان به ترتّب، تعدد عقوبت را می‌پذیرند و به آن ملتزم‌اند. منبع: محمدکاظم بن حسین آخوند خراسانی، ج۱، ص۱۳۵۱۳۶، قم ۱۴۰۹ · ج۱، ص۲۰۷، تقریرات درس آیت اللّه بروجردی، ج ۱، قم ۱۳۷۵ · ج۱، ص۲۰۸، تقریرات درس آیت اللّه بروجردی، ج ۱، قم ۱۳۷۵