ترتّب: ثمره بحث ترتب

در این‌که مکلف به سبب نافرمانی نسبت به امر شارع، مستحق عقاب است، بحثی نیست؛ بلکه بحث بر سر این است که مکلف پس از این نافرمانی، در همان ظرف زمانیِ تکلیفِ مهم‌تر، در قبال تکلیف دیگر که بالفعل بر عهده او نبوده، چه وظیفه‌ای دارد. ۵. ۱ - نظر موافقان به نظر موافقان ترتّب، در این صورت، تکلیف دوم فعلیت می‌یابد و اگر مکلف آن را انجام دهد، حتی اگر واجب عبادی باشد (رجوع کنید به ادامه مقاله)، عمل او صحیح است و چنان‌چه مکلف از انجام دادن این تکلیف نیز امتناع ورزد، مرتکب نافرمانی دیگری شده است. ۵. ۲ - نظر مخالفان در مقابل، مخالفان ترتّب معتقدند که چنان‌چه مکلف، در ظرف زمانیِ تکلیف مهم‌تر، تکلیف دیگری انجام دهد، اگر این تکلیف، عبادی باشد، عمل او باطل است. منبع: ج۱، ص۲۰۱، تقریرات درس آیت اللّه بروجردی، ج ۱، قم ۱۳۷۵