ترتیل: معنای ترتیل

ترتیل از سه جهت لغوی و اصطلاحی و فقهی تعریف شده است. ۱. ۱ - لغوی ترتیل از ریشه رَتْل/ رَتَل، به معنای هماهنگی و انتظام یافتن، حُسن ترتیب و تناسب، واضح و آشکار شدن، آهستگی و درنگ کردن و جز این‌هاست. دندان‌های مرتب و با فاصله را ثغرِ مُرتَّل یا رَتِل و رَتَل می‌گویند. کاربرد متداول این واژه، ترتیل در سخن و کلام است، به معنای حُسن ترکیب و چیدن منظم کلمات، با درنگ و شمرده سخن گفتن و شیوا و آشکار خواندن. ۱. ۲ - اصطلاحی ترتیل مصدری است عربی که ریشه آن «رت‌ل» از دیرباز در کاربردهای مختلف، مفاهیم انتظام، چینش، تناسب، تتابع، توالی، هماهنگی، هم‌خوانی، خوشایندی، سازگاری، زیبندگی، شادابی، نظم و ترتیب را در برداشته است. بر اثر کاربرد آن در قرآن و پس از آن در حدیث ، مفاهیم دیگری از قبیل نیکو کردن تالیف کلام، هویدا کردن کلام بی‌تکلف، گشاده حروف خواندن، هموار و آرمیده و پیدا خواندن، به آهستگی و نهادگی و آرامیدگی خواندن، آهسته و نرم و آرام و شمرده خواندن، بدان افزوده شده است. ۱. ۳ - فقهی تعبیر فقها در تعریف ترتیل قرائت مختلف است، لیکن مراد آنان، شمرده و به آرامى قرائت کردن و آشکار ساختن حروف، حرکات و رعایت وقف است، به‌گونه‌اى که موجب زیبایى سخن و به هم پیوستگى جمله گردد، همچون دندان‌هاى به هم پیوسته‌اى که کنار هم چیده شده است. منبع: لسان العرب، ذیل «رتل» · ج۱، ص۳۵۲، به کوشش حسن محمدتقی حکیم، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م · جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۹، ص۳۹۲-۳۹۵