تزاحم: اقسام تزاحم بر پایه منشأ‌ ایجاد

۱۱. ۱ - اتحاد وجودی متعلق‌های دو حکم گاه منشأ تزاحم، اتحاد وجودیِ متعلَّق‌های دو حکم متضاد است، مانند نماز خواندن در مکان غصبی که در این فرض متعلَّق امر و نهی از حیث وجود ، واحد فرض شده است. ۱۱. ۲ - مقدمه بودن یک حکم گاه تزاحم ناشی از مقدمه بودن یک حکم برای امتثال حکم دیگر است، مانند جایی که نجات دادن یک غریق مستلزم تصرف در مال دیگری باشد که از آن به تزاحم بین مقدمه و ذی المقدمه تعبیر می‌شود. ۱۱. ۳ - وقوع تضاد اتفاقی بین متعلق‌ها گاه منشأ تزاحم وقوع تضاد اتفاقی بین متعلق دو حکم است، مانند تزاحم وجوب ازاله نجاست از مسجد با وجوب نماز. ۱۱. ۴ - دو ضد واجب یا مستحب گاه تزاحم بین دو ضد واجب یا مستحب صورت می‌گیرد و مکلف قادر به انجام دادن هر دو حکم نیست، مانند نجات دادن دو غریق با فرض ناتوانی مکلف از نجات دادن هم زمان هر دو. اگر یکی از دو حکم متزاحم نسبت به دیگری ترجیح داشته باشد، عقل حکم به ترجیح آن می‌دهد وگرنه حکم عقل ، تخییر در انجام یکی از دو مورد است. منبع: ج۱، ص۸۷، قم ۱۳۸۳