تزاحم: مرجحات باب تزاحم

اصولیان براى بیان ملاک اهمیت، وجوه و مرجحاتی ذکر کرده‌اند، از جمله: ۱۳. ۱ - مضیق یا موسع بودن یکى از دو حکم به لحاظ مدّت زمان انجام آن، مضیق و دیگرى موسع باشد، مانند تزاحم امر به نماز در اول وقت با امر به ازاله نجاست از مسجد که وقت اوّلى وسیع و دومى، ضیق و فوری است. در این صورت، در مقام عمل ، حکم مضیق بر حکم موسّع مقدّم مى‌شود. ۱۳. ۲ - معین یا مخیر بودن امر یکى معین و امر دیگرى مخیر باشد، مانند کسى که نذر کرده برده مؤمنی را آزاد کند و نذرش محقّق شده است و به جهت افطار عمدی روزه ماه رمضان کفاره نیز بر عهده‌اش آمده است؛ در حالى‌که موجودى وى تنها یک برده مؤمن است. در این صورت امر معین یعنى وفاى به نذر بر امر مخیر یعنى کفاره مقدم است؛ از این‌رو، برده را به جهت ادای نذر آزاد مى‌کند و کفّاره را از سایر خصال آن- دو ماه روزه یا اطعام شصت فقیر - مى‌پردازد. ۱۳. ۳ - داشتن بدل یا نداشتن آن یکى از دو حکم، بدل داشته و دیگرى بدل نداشته باشد، مانند کسى که براى نماز باید وضو بگیرد یا غسل کند. از سوى دیگر لباس او نیز نجس است، در حالى‌که آبی که در اختیار دارد تنها کفاف یکى از آن دو- وضو یا غسل و شستن لباس- را مى‌دهد. در این صورت شستن لباس که بدل ندارد مقدّم بر غسل یا وضو است که تیمم بدل از آن دو است. منبع: سیدمحمدتقی، ص۳۶۴