تزکیه: تزکیه در علم رجال حدیث

این اصطلاح در کتاب‌های علم حدیث ، در ذیل مبحث تعدیل و تجریح آمده است. در واقع، عمل تزکیه کار کسانی است که عدالت راوی یا محدثی را تأیید می‌کنند. در مقابل این تعدیل، جرح می‌آید که در حقیقت وصف عدم تزکیه است. برای مزکی شروطی همچون عدالت و آگاهی یاد شده است. همچنین مزکی باید بالغ ، عاقل ، ضابط، حافظ و سالم از فسق باشد و در جرح هم افراط نکند. امکان تزکیه چه از نوع حسی (در صورت مصاحبت، هم‌زمانی یا هم‌مکانی)، و چه از نوع حدسی ( اجتهاد و تتبع در آثار و اقوال گذشتگان) از موضوعات مهم برای پذیرش فعل مزکی است. راه‌های این اجتهاد عبارت‌اند از: استفاضه ، شهرت ، شهادت قرائن و تنصیص عدلین. در پذیرش راوی، در مبحث تزکیۀ عدلین یا عدل واحد، گاه اختلاف آراء پدید آمده است، تزکیۀ عدلین، مخصوصاً نزد اهل عامه ، از اتفاق‌نظر بیشتری برخوردار است. در نظر امامیان، به ویژه به سبب نوع نگرش ایشان به مبحث حجیت خبر واحد ، و نیز برخی از اهل عامه، تزکیۀ عدل واحد پذیرفتنی است. ۵. ۱ - قبول جرح و تعدیل راوی در سخن از قبول جرح و تعدیل راوی، رجال‌شناسان با توسع در پذیرش تزکیه، تعدیل را بدون بیان اسباب و علل آن از سوی مزکی پذیرفتنی می‌دانند، اما جرح، بدون مدرک و ارائۀ شواهد پذیرفته نیست. به سبب وجود تفاوت در نظر جرح‌کنندگان، به‌ویژه دربارۀ شرایط و نشانه‌های جرح از نظر هر مزکی، ارائۀ مدارک الزامـی است تا در داوری رجالی از آن استفاده گردد. در علم مصطلح الحدیث برای بیان درجۀ اعتبار راوی از اصطلاحاتی متفاوت، با درجاتی مختلف استفاده می‌شود. افزون بر اصطلاحاتی ویژه همچون تکرار ثقه: «ثِقَةٌ ثقةٌ»، بالاترین واژه‌های به کار رفته برای تعدیل بر وزن اَفعل (همچون اوثَق، اَضبَط وَ اَثبَت)، و برای تجریح معمولاً به صیغۀ مبالغه (همچون کذّاب و وَضّاع) می‌آید (مجموعۀ این اصطلاحات که از آن‌ها در موضوع اصلی جرح و تعدیل راوی و یادکردِ ضعفا و ثقات بهره گرفته می‌شود، خود، موضوع تألیف انبوهی از آثار در همین زمینه‌ها گشته است. ) منبع: الکفایة فی علم الروایة، ج۱، ص۱۷۰- ۱۷۳، به کوشش احمد عمر هاشم، بیروت، ۱۴۰۶ق · سیر اعلام النبلاء، ج۲۵، ص۴۴۰، بیروت، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۸م · فرائد الاصول، ج۱، ص۷۹، به‌کوشش عبدالله نورانی، قم، ۱۴۰۷ق · علوم الحدیث، ج۱، ص۱۰۵، به کوشش نورالدین عتر، دمشق، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م · نزهة النظر، ج۱، ص۶۸، به کوشش اسحاق عزوز، مکه، ۱۴۰۹ق/ ۱۹۸۹م · الدرایة، ج۱، ص۱۸، تهران، ۱۴۰۴ق · علوم الحدیث، ج۱، ص۱۰۶، به کوشش نورالدین عتر، دمشق، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م · علوم الحدیث، ج۱، ص۱۰۹، به کوشش نورالدین عتر، دمشق، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م · مقباس الهدایه، ج۲، ص۸۱، به کوشش محمدرضا مامقانی، قم، ۱۴۱۱ق · فتح المغیث، ج۱، ص۱۷۵-۱۷۷، به کوشش محمود ربیع، بیروت، ۱۴۱۶ق/۱۹۹۵م · الرسالة المستطرفه، ج۱، ص۱۴۴