تزکیه: نکته

معنای قرآنی تزکیه نیز تناسب فراوانی با ریشۀ لغوی آن دارد. هرچند تزکیۀ قرآنی به‌طور کلی با نفس، در همۀ مراتب، ارتباط دارد، بیشتر مفسران تزکیه را از نوع «افعال» نفس دانسته‌اند، به ویژه افعالی چون انجام طاعات، ترک معاصی و برخی اعمال عبادی مانند نماز و زکات . تأکید و توصیۀ الاهی به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در گرفتن زکات مال برای تزکیۀ افراد و سپس ایجاد ارتباط با تزکیه‌شدگان نیز از همین‌رو ست، ارتباطی که فضای رشد را برای تک‌تک افراد جامعه افزون می‌سازد. بر این پایه، به ویژه از آن‌رو که تزکیه در قیامت هم ادامه خواهد داشت، عذاب ایشان تداوم دارد. مفسران با توسع در این دیدگاه، با طرح تعبیر «تزکیۀ قولی»، آن‌را مذموم دانسته، و طلب کردن مرگ و آماده بودن آن را از نشانه‌های صدق این دعوی یاد کرده‌اند. در مقابل، «تزکیۀ عقلی» امری نیکوست که نفعش، مخصوصاً با توضیح «وَ اِلَی اللّهِ المَصیرُ»، به خود فرد باز می‌گردد. بدین‌ترتیب کمال تزکیه جای‌گزینی صفات انسانی به صفات الاهی است. تزکیۀ نبوی، به عنوان مجری ارادۀ پروردگار در امور تربیتی. تزکیۀ شخصی، که به تلاش‌های رشدافزای عبد منسوب می‌شود. منبع: شمس/سوره۹۱، آیه۹ · طه/سوره۲۰، آیه۷۶ · شمس/سوره۹۱، آیه۱۰ · بقره/سوره۲، آیه۱۵۱ · بقره/سوره۲، آیه۱۲۹ · شمس/سوره۹۱، آیه۹-۱۰ · جمعه/سوره۶۲، آیه۲ · مجمع‌ البیان، ج۸، ص۶۳۳، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م · توبه/سوره۹، آیه۱۰۳ · عبس/سوره۸۰، آیه۳-۷ · نساء/سوره۴، آیه۴۹ · آل عمران/سوره۳، آیه۷۷ · مائده/سوره۵، آیه۱۸ · بقره/سوره۲، آیه۸۰ · الکشاف، ج۱، ص۵۱، به کوشش محمد عبدالسلام شاهین، بیروت، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م · جمعه/سوره۶۲، آیه۶ · فاطر/سوره۳۵، آیه۱۸ · اعلی/سوره۸۷، آیه۱۴