تساوی مسئولیت — حیث تساوی در محل ایستادن یکی کنار

۳۸۷ - محمد بن حسن بن یوسف اسدی حلی (فخر المحققین، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. جلد ۴، مؤسسه اسماعیلیان چاپ اول، ۱۳۸۷ ه . ق، قم، ص ۶۷۵ همچنین رجوع شود به سید عبد الأعلی سبزواری، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، جلد ۲۹، دفتر آیت الله … ۱۴۱۳ ه.. ق، قم، ص ۱۴۶. حیث تساوی در محل ایستادن یکی کنار پرتگاه و دیگری در جای دیگر و بین قوت و ضعف آنها همان طور که در مورد تصادم کنندگان گفته شد وجود ندارد.۲۸۸ در کتاب کشف اللثام نیز هر چند بیان شده است که احتمال توزیع خسارت بر اساس قدر عمل وجود دارد اما در مجموع به نظر میرسد که نویسنده کتاب به تساوی مسئولیت قائل است. ۳۸۹ صاحب جواهر در موردی که یک سنگ توسط دو نفر و سنگ دیگر توسط یک فرد در راه قرار می گیرد و شخصی بر اثر برخورد با هر دو سنگ سقوط کند، دو احتمال طرح می کند؛ احتمال اول آن است که هر کدام یک سوم خسارت را بدهند و تساوی مسئولیت حاکم شود و احتمال دوم آن است که نصف خسارت عهده کسی است که یک سنگ گذاشته و نصف دیگر علی السویه عهده آن دو نفری است که مشترکا سنگ را نهاده اند. نظر ایشان در نهایت تساوی در مسئولیت است و نشان می دهد تساوی عددی در اسباب معیار مورد پذیرش ایشان م. ب.. ۳۹۰ در خصوص تصادم دو کشتی یا حیوان و راکبین آن یا دو شخص نیز نظر فقها صرف نظر از شدت و ضعف هر یک از اسباب مبتنی بر تساوی در مسئولیت است. ۳۹۱ ۳۸۸ جواد بن محمد حسینی عاملی مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه جلد ۱۰، مؤسسه دار احیاء التراث العربی، ص ۳۴۰ ۳۸۹ محمد بن حسن بن محمد اصفهانی فاضل هندی پیشین جلد ۱۱، صص ۲۶۲ ۲۶۳ ۲۶۸، ۲۶۹ ۲۸۶ و ۲۷۷ برای مثال در خصوص مسئولیت دو نفر که حیوانی را سوار شده اند و حیوان سبب خساراتی می شود گفته است: هو لو رکبها اثنان تساوی فی ضمان ما یجنیه بیدیها و راسها العموم النصوص و الفتاوی لها... الاصحاب قاطعون به همان، ص ۲۷۸ همچنین رجوع شود به زین الدین بن علی بن احمد عاملی (شهید ثانی) الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه جلد ۱۰ کتابفروشی داوری چاپ اول، ۱۴۱۰ ه . ق. قم، ص ۱۴۱. ۹۱ - زین الدین بن علی بن احمد عاملی (شهید ثانی مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، جلد ۱۵ صص ۳۳۹ الی ۳۴۱؛ عبد العزیز طرابلسی قاضی ابن براج جواهر الفقه الجواهر فی الفقه، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۲۱ ه . ق، قم، ص ۲۱۷؛ علامه حسن بن یوسف بن مطهر اسدی حلی پیشین جلد دوم، صص ۲۶۲ و ۲۶۳؛ همو، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام قم جلد ، چاپ اول، ۱۴۱۳ ه . ق. قم، ص ۶۶۲ و ۱۶۶۳ محمد بن حسن بن یوسف اسدی حلی ایضاح الفواعد عن شرح مشکلات القواعد، جلد ۴، صص ۶۷۳ و ۱۶۷۴ محمد بن حسن بن محمد اصفهانی پیشین جلد ۷، ص ۳۹۲؛ محمد حسن بن باقر نجفی پیشین جلد ۴۳، صص ۶۳ الی ۶۸ مسأله بیه یعنی حفره ای که برای شکار شیر حفر میکنند و شخصی در آن می افتد و دیگری را می گیرد و این شخص نیز نفر سوم و به همین ترتیب افراد دیگری را گرفته و می کشاند، تقریباً در تمام کتب فقه استدلالی مطرح شده است. این مسأله مبتنی بر قضاوت امام علی علیه السلام است که از طریق دو روایت با تفاوتی که در مدلول آنها وجود دارد. نقل شده است. هر چند در مورد میزان خسارت و دیه ای که نفر اول دوم و سوم نسبت به افراد بعد از خود و نسبت به نفر چهارم دارند بر اساس دو روایت اختلاف است ۳۹۳ اما در تمام احتمالات تقسیم زبان قاعده تساوی حاکم است. قریب به اتفاق فقهای معاصر نیز در تمام حالات دیگر به تساوی مسئولیت قائل هستند.