تسبیب: حالات اجتماع سبب و مباشر

در تزاحم و اجتماع سبب و مباشر، سه حالت ممکن است پیش آید: - اقوی بودن سبب از مباشر - اقوی بودن مباشر از سبب - یکسان بودن تأثیر سبب و مباشر اگر یکسان بودن تأثیر سبب و مباشر، اثبات نگردد؛ غلبه با اقوی بودن مباشر است. سبب اتلاف را در صورتی می‌توان اقوی از مباشر دانست که عرف، چنین دلالتی نماید. در مواردی که مباشر، فاقد اراده و قدرت تشخیص باشد؛ نظیر طفل صغیر ، سبب ضامن است، همچنین چنانچه تأثیر سبب، تنها محدود به ایجاد انگیزه و تحریک مباشر باشد؛ و نتوان فعلی را به وی منتسب بود؛ در این صورت مباشر ضامن است. گفتنی است که اگر کشاورزی گاوهای خود را در جاده رها نماید؛ و راننده ای که با سرعت بالا، از آن مکان عبور می‌نموده؛ با گاوها تصادم کرده؛ و موجب اتلاف آنها گردد؛ در این صورت بنا بر قاعده تقدم مسئولیت مباشر بر مسبب، باید راننده را مسئول جبران زیان‌های وارد شده دانست، در حالی که عدالت، مقتضی این است که اگر شخصی، به دلیل بی احتیاطی، در فراهم نمودن موجبات ورود خسارت به خویش، مؤثر باشد؛ بنا بر قاعده اقدام ، باید از مطالبه بخشی از خسارت چشم پوشی نماید. منبع: مسئولیت مدنی ناشی از سوانح رانندگی، جنگل، 1387