دکترین
تشخیص اعجاز: قرآن معجزه اسلام
از همین رو معجزه اسلام ، قرآن است که با شیواترین سبک و رساترین بیان و استوارترین محتوا بر عرب آن زمان عرضه شد؛ در حالی که یگانه مهارت عرب آن دوره در زبان و بیان آنان بوده و به خوبی تشخیص دادند که این سخن نمی‌تواند ساخته بشر باشد که این‌گونه آنان را از هم‌آوردی ناتوان سازد. البته این بلندای شیوه قرآنی - چه از لحاظ نظم و چه از لحاظ محتوا - هم‌چنان پا بر جاست. او مردی از قبیله «خزاعة» بود که در دیانت با قریش مخالفت ورزید. نه شعر است و نه سحر و نه گزاف‌گویی بی‌خردان، بی‌گمان گفته او سخن خداست...». ۲.
۲ - سخنی دیگر از مغیره هم او - موقعی که از کنار پیامبر می‌گذشت و آیاتی چند از سوره مؤمن را که در نماز تلاوت می‌فرمود شنید - گفت: «و الله لقد سمعت من محمد آنفا کلاما ما هو من کلام الانس و لا من کلام الجن، و الله ان له لحلاوة، و ان علیه لطلاوة، و ان اعلاه لمثمر، و ان اسفله لمغدق؛ و انه یعلو و ما یعلی، به خدا سوگند! چندی پیش از محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) سخنی شنیدم که نه به سخن آدمیان می‌مانست و نه به سخن پریان. به خدا سوگند! سخن او شیرینی ویژه‌ای و رویه زیبایی دارد. همچون درختی برومند و سر بر افراشته، که بلندای آن پر ثمر و اثربخش و پایه آن استوار است و ریشه مستحکم و گسترده دارد. همانا بر دیگر سخنان برتری خواهد یافت و سخنی دیگر بر آن برتر نخواهد گردید». ۲.
۳ - روایتی درباره طفیل بن عمرو طفیل بن عمرو دوسی که مردی شاعرپیشه و با اندیشه و از اشراف قریش به شمار می‌رفت، عازم خانه خدا گردید. کسانی از قریش به گرد او آمدند تا او را از حضور و شنیدن سخن پیامبر باز دارند، گوید: « محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را در مسجد یافتم و سخن او را شنیدم، خوش‌آیندم آمد. به دنبال او روانه شدم و با خود گفتم: وای بر تو، گوش فرا ده، اگر سخن راست گوید بپذیر و اگر نادرست بود ناشنیده بگیر. در خانه به خدمت او شتافتم و عرضه داشتم: آنچه داری بر من عرضه کن.
او اسلام را بر من عرضه کرد و آیاتی چند از قرآن بر من تلاوت نمود، به خدا سوگند! چنین سخنی شیوا و جالب نشنیده بودم و مطالبی ارجمندتر از آن نیافته بودم؛ ازاین‌رو اسلام آوردم و شهادت به حق را از دل و جان بر زبان جاری ساختم». آن‌گاه به سوی قوم خود شتافت و سر گذشت خود را بر ایشان بازگو کرد و همگی اسلام را پذیرفتند و اوی کی از داعیان بلندآوازه اسلام شناخته شد. ۲.
۴ - روایتی درباره نضر بن حارث نضر بن حارث بن کلده از سران قریش و تیزهوشان عرب شناخته می‌شد که با پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دشمنی آشکار داشت. لذا شهادت مانند او درباره عظمت قرآن و نیرومندی آن در پیشرفت دعوت، قابل توجه است. «و الفضل ما شهدت به الاعداء، بزرگی همان بس که دشمنان بر آن گواه شوند». او از درِ چاره‌ندیشی درباره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) با سران قریش چنین گوید: «به خدا سوگند! پیش آمدی برایتان رخ داده که تاکنون چاره‌ای برای آن نیندیشیده‌اید.
محمد در میان شما جوانی بود آراسته، مورد پسند همگان، در سخن راست‌گوترین و در امانت‌داری بزرگ‌وارترین شما بود. تا هنگامی که موی‌های سفید در دو طرف گونه‌اش هویدا گشت و آورد آنچه را که آورد، آن‌گاه گفتید: ساحر است. نه به خدا سوگند! هرگز به ساحری نمی‌ماند. گفتید: کاهن است. نه به خدا سوگند! هرگز سخن او به سخن کاهنان نمی‌خورد. گفتید: شاعر است: نه به خدا سوگند! هرگز سخن او بر اوزان شعری استوار نیست. گفتید: دیوانه است. نه به خدا سوگند!
هرگز رفتار او به دیوانگان نمی‌ماند. پس خود دانید و درست بیندیشید، که رخداد بزرگی پیش‌آمد کرده که نباید آن را ساده گرفت». پیامبر اسلام نیز در گوشه دیگر مسجد نشسته بود. عتبه رو به اشراف قریش کرده و گفت: «آیا روا می‌دارید که اکنون محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را تنها یافته، با او سخن گویم، باشد تا او را قانع سازم، او را تطمیع نموده، از دعوت خویش دست بردارد؟» البته این موقعی بود که امثال « حمزة بن عبدالمطلب » و جمعیت انبوهی به پیامبر اسلام گرویده بودند و روز به روز رو به افزونی بودند!
همگی به او گفتند: «اگر می‌توانی با او سخن گو و به هر گونه‌ای می‌توانی او را قانع ساز». عتبه نزد پیامبر آمده گفت: «ای فرزند برادر! اکنون گوش فرا ده تا مطلبی را بر تو عرضه دارم!» پیامبر فرمود: «بگو، گوش فرا می‌دهم». عتبه گفت: «ای فرزند برادر! اگر هدف تو اندوختن ثروت است، آن اندازه اموال برای تو فراهم می‌سازیم تا ثروتمندترین مردم قریش گردی. اگر تشنه مقامی، تو را رئیس خود می‌گردانیم؛ و اگر خواسته باشی تو را فرمان‌روای خود می‌سازیم».
سپس گفت: «آن‌که بر تو ظاهر می‌گردد و چیزهایی با تو زمزمه می‌کند، خللی است که بر اعصاب تو اثر گذارده، حاضریم تو را با خرج خود کاملا مداوا کنیم و از بذل مال در این زمینه دریغ نورزیم...» عتبه می‌گفت و پیامبر کاملا ساکت، به تمام گفته‌هایش گوش فرا داد. آن‌گاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به او گفت: «آیا از گفتن مطالب خود پایان یافتی؟» گفت: «آری». فرمود: «پس اکنون به سخن من گوش فرا ده». عتبه گفت: «با جان و دل آماده‌ام».
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در این هنگام لب به تلاوت قرآن گشود و از ابتدای سوره فصلت شروع به خواندن نمود: « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ... شنیدی آنچه را که بر تو تلاوت کردم، اکنون این تو و اندیشه خود تا چگونه قضاوت نمایی!». در این هنگام عتبه از حالت جذبه روحی که به او دست داده بود، بیرون آمد و بدون آن‌که چیزی بگوید به‌سوی دوستانش روانه گشت. او را دگرگون دیدند و میان خود گفتند: عتبه با آن حالتی که رفت، با حالتی دیگر می‌آید.
موقعی که نزد آنان نشست گفتند: «چه خبر آورده‌ای؟» گفت: «آنچه آورده‌ام، آن است که سخنی شنیدم، به خدا سوگند! هرگز چنین سخنی شیوا نشنیده بودم، به خدا سوگند! نه شعر است و نه سحر و نه کهانت ، آن‌گونه که شما می‌پندارید. ای گروه قریش! از من بپذیرید و به من واگذار کنید. این مرد را به حال خود رها سازید و با او کاری نداشته باشید. به خدا سوگند ! سخنی که من از وی شنیدم، پی‌آمد کلانی به دنبال دارد. اگر عرب با دست دیگران (جز قریش) کار او را ساختند از دست او آسوده شده‌اید و اگر بر عرب پیروز آید - که آینده چنین می‌نماید - پس پیروزی او پیروزی شماست و فرمان‌روایی او فرمان‌روایی شما و عزت و آبروی او عزت و آبروی شماست.
آن‌گاه شما به وسیله او خوش‌بخت‌ترین مردم جهان خواهید گردید». محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) تو را با بیان خود سحر کرده است». گفت: «آنچه به شما گفتم، نظر من است، اکنون هرگونه خواهید رفتار کنید». او عازم مکه بود، به او گفتم: تو از سخن و سخن‌وری سر رشته داری، باشد از پیامبری که در آن‌جا به دعوت بر خواسته خبری برایم بیاوری. مدتی طولانی گذشت و از سفر آمد به او گفتم: چه کردی؟ گفت: می‌گویند شاعر یا کاهن یا ساحر است؛ ولی من سخنان ناهنجار کاهنان را شنیده‌ام و اوزان شعری را خوب یاد دارم، هرگز بدان نمی‌ماند، به خدا سوگند!
او راست می‌گوید و مردم درباره او دروغ می‌گویند». از این گواهی‌ها از بزرگان و سخن‌دانان عرب درباره قرآن فراوان است که تاریخ آن را ضبط کرده و در بستر تاریخ این گواهی‌ها زنده بوده و برای همیشه جاویدان‌خواهد ماند.
منبع: تفسیر طبری، ج۲۹، ص۹۸ · ج۳، ص۵۴ · سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۹۹ ۳۰۰ · فصلت/سوره۴۱، آیه۳ ۴ · سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۹۴ · صحیح مسلم، ج۷، ص۱۵۳ · التمهید فی علوم القرآن، ج۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.