تطور کتب فقه‌القرآن: قرن نهم

وی، پس از تحصیل درحلّه، به بحرین بازگشت، و فتاوای او در شرق و غرب، مشهور شد. منهاج الهدایه فی تفسیر آیات الاحکام الخمسمائة آیه، نگاشته اوست که اثری خوب و مختصر و نشانه‌ای است بر فضل ودانش او). ۱۳. ۲ - نام نویسندگان دو کتاب نهایه و منهاج الهدایه سال وفات نویسنده دو کتاب اخیر، یعنی نهایه و منهاج الهدایه، به هم نزدیک است و می‌توان آن دو را معاصر هم شمرد. ۸۲۶) این کتاب در دو جزء تدوین شده است: جزء نخست آن بابهای زیر را در بر دارد: طهارت، صلات ، صوم ، زکات ، خمس ، حج ، جهاد ، امر به معروف و نهی از منکر. و جزء دوم آن، در بردارنده بابهای زیر است: مکاسب ، بیع ، دین ، رهن ، ضمان، صلح ، وکالت ، عقود، نکاح ، طلاق ، مطاعم و مشارب، مواریث، حدود ، جنایات، قضا و شهادات. این کتاب، از لحاظ نظم و نسقِ مطالب و سازمان‌دهی و باب‌بندی آنها، دقیق و زیبا به نظر می‌رسد. ۱۳. ۴ - شیوه بحث شیوه بحث بدین گونه است: نخست موضوع مورد نظر از لحاظ لغوی به بوته بررسی نهاده می‌شود، سپس آیات مربوط به آن، یکی پس از د یگری، مورد بررسی قرار می‌گیرد. از باب نمونه، نویسنده درکتاب جهاد ، پس از بحث لغوی درباره واژه جهاد، می‌نویسد: (والمقصود هنا ذکر آیات متعلق به، وهی انواع: النوع الاول: فی وجوبه، و فیه آیات…. ۱. آداب الحج ۲. آیات الاحکام که ذیلا به نام کنزالعرفان، مذکور است…). سال وفات او به دست نیامد. ۱۳. ۷ - نظر آقا بزرگ تهرانی آقا بزرگ تهرانی درباره این اثر می‌نویسد: (این کتاب بزرگ، در شرح آیات احکام و در دو جلد نوشته شده است. نویسنده آن، آن را از تفسیر معروفش؛ یعنی عیون التفاسیر، استخراج کرده است. این کتاب، به شیوه کنزالعرفان، نگارش یافته، ولی از آن گسترده‌تر و سودمندتر است. از مطالب این کتاب، گرایش نویسنده آن به صوفیه، ظاهر می‌شود). منبع: ج۵، ص۷ · ج۴، ص۲۴۱ـ ۱۴۶ · ج۵، ص۲۱۶ · ج۴، ص۲۸۳ ـ ۲۸۲ · مرتضی مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۴۹۰ · ج۲۱، ص۱۸۲