تعارض جرح و تعدیل: الفاظ دال بر توثیق

زیرا عدالت مطلق فرع اسلام و ایمان است و بر کافر و پیروان سایر فرق اسلامی به صورت مطلق عادل گفته نمی‌شود. با این حال باید پذیرفت که دلالت این لفظ به صراحت لفظ پیشین نیست. اما این مدح در حد توثیق نخواهد بود؛ زیرا حوزه اخلاق راوی که در اثبات صحت روایت او لازم است، مسکوت گذاشته شده است. ۳. ۴ - ثقه ثقه: واژه ثقه در اصطلاح فقها نیز به کار می‌رود؛ اما مقصود آنان از این واژه، اعم از عدالت است؛ در حالی که این واژه در اصطلاح علمای رجال برابر با عدالت است، ریشه این واژه از وثوق به معنای اطمینان است و مقصود از آن کسی است که نسبت به دوری او از دروغ ، اشتباه و فراموشی اطمینان وجود دارد؛ زیرا اگر قرار باشد شخص، عادت به دروغ، اشتباه یا فراموشی داشته باشد، چگونه می‌توان به گفتار او اطمینان داشت. نسبت به سایر گناهان غیر از دروغ نیز چنین است؛ زیرا انسان به سخن مثل شراب‌خوار اطمینان نمی‌یابد. بنابراین هرگاه این کلمه به طور مطلق در منابع رجالی به کار رود، در دلالت آن در عدالت و ضابط بودن راویان جای اشکال نیست؛ اما در دلالت آن بر امامیه بودن راوی جای مناقشه است. زیرا عادت نجاشی آن است که اگر راوی دارای فساد مذهب به آن تصیرع می‌کند؛ پس اگر تصیرع نکند، طهور در آن دارد که او با فساد عقیده‌اش دست نیافته است». زیرا ظاهر راویان تشیع و ظاهر شیعه حسن عقیده است. یا از این جهت که عالمان دریافته‌اند این الفاظ در اصطلاح علمای رجال برای امامیه به کار می‌رود». در حالی که راوی نخست فطحی‌ مذهب و راوی دوم واقفی‌ مذهب بوده است. ۳. ۵ - ثقه فی الحدیث او فی الروایة ثقه فی الحدیث، او فی الروایة: دلالت این لفظ نیز بسان دلالت واژه ثقه است؛ یعنی بر عدالت و ضابط بودن راوی به صورت آشکار دلالت دارد؛ ۳. ۶ - صحیح الحدیث صحیح الحدیث: ب. ت. ب. این‌که در معنای صحیح میان قدما و متأخرین تفاوت است، اگر این واژه در گفتار علمای رجال متقدم به کار می‌رود، دلالت بر مدح کامل راوی و قوی بودن روایت او، یا در حد الحسن کالصحیح خواهد داشت؛ زیرا ملاک صحت حدیث از نگاه قدما قطع، یا ظن به صدور روایت از معصوم است و ضرورتاً به معنای ثقه و عادل بودن راوی نیست. در صورتی که از زبان قدما بر حدیثی صحیح اطلاق شود، گفتار پیشین درست است؛ یعنی دلالت بر وثاقت و عدالت راوی ندارد؛ به عبارت روشن‌تر این واژه از نظر دلالت برابر با واژه «ثقه فی الحدیث»، بلکه قوی‌تر از آن است. بنابراین اصطلاحِ «صحیح فی الحدیث» با اصطلاح «ثقه» از نظر دلالت برابر خواهد بود،؛ اما اگر این واژه در منابع رجالی متأخرین به کار رود، بلاتفاق برابر با ثقه بوده و دلالت بر عدالت راوی خواهد داشت. ۳. ۷ - حجت حجت: به معنای صحت احتجاج به حدیث است. این لفظ برحسب معنای عامش ـ اعم از حدیث صحیح ، حسن ، موثق و حتی ضعیف ـ است؛ زیرا درباره هر یک از احادیث غیر صحیح به خاطر وجود قرائنی احتمال احتجاج و استدلال وجود دارد؛ ۳. ۸ - عین و وجه عین و وجه: گاه این دو واژه به طور مطلق به کار می‌روند و گاه گفته می‌شود «من عیون اصحابنا»، یا «من وجوه اصحابنا». و رجالیون این دو وصف را در مواردی به کار می‌برند که شخص جزء طبقه برجسته در فضل و فضیلت باشد و این امر نشان می‌دهد که او در میان طایفه از نظر وجاهت جایگاه و ارزش به مثابه چهره و چشم است». این وصف بر مرتبه‌ای فراتر از وثاقت دلالت می‌کند؛ زیرا کسی می‌تواند به مقام هم‌رازی با امیرمؤمنان (علیه‌السلام) برسد که دارای نفس قدسی، مطمئن و مطیعی باشد. بدین خاطر بسیاری از اصحاب ائمه (علیهم‌السلام) ثقه و عادل بوده‌اند؛ منبع: اصول الحدیث و احکام، ص۱۵۵ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۴۴ ـ ۱۴۵ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۴۲ · البدایه فی علم الدرایة، ص۷۶ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۴۶ ـ ۱۴۷ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۵۱ · اصول الحدیث و احکام، ص۱۵۷ · اصول الحدیث و احکام، ص۱۵۸ ـ ۱۵۹ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۶۲ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۶۹ ـ ۱۶۸ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۱۷۰ ـ ۱۷۱ · اصول الحدیث و احکام، ص۱۶۲ ـ ۱۶۳ · اصول الحدیث و احکام، ص۱۶۲ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۲۲۳ ـ ۲۲۴ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۲۲۴ · مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج۲، ص۲۱۷