تعدی و تفریط (قواعد فقه)

تعدی و تفریط از مباحث قواعد فقه به معنای خروج از حدود اذن یا سستی در نگهداری مال است و هر یک ید امانی را به ید ضمانی تبدیل می‌کند. • فقها تعدی را انجام عملی خارج از اذن و تفریط را ترکِ انجام وظایف لازم می‌دانند و در صورت نبودِ هر دو، امین ضامن نیست. • با تحقق تعدی یا تفریط، طبق قاعده ضمان ید و مواد ۴۹۳ و ۹۵۱ و ۹۵۳ قانون مدنی ، امین نسبت به هر تلف مسئول خواهد بود. • در عقود امانی مانند وکالت ، اجاره ، ودیعه و مضاربه ، تعدی و تفریط موجب انحلال عقد نمی‌شود و فقط ضمان امین را به‌دنبال دارد. • در فرض تعدی وکیل ، وکالت باقی است اما ید او ضمانی شده و درباره زمان پایان ضمان دو نظر فقهی وجود دارد. • همچنین در بازگشت متعدّی به حدود اذن، مشهور فقها ید او را همچنان ضمانی می‌دانند، ولی نظر مختار بازگشت ید به امانی بودن است و اثبات تعدی و تفریط بر عهده مالک قرار دارد.