تعریف سوگند — اقسام سوگند

در تعریف سوگند گفته شده است: «اعلام اراده ای است که به موجب آن شخصی خدا را شاهد صداقت خود در اظهارات و التزامات بیان شده می گیرد. در ماده ۲۸۱ ق.آ.د.م. آمده است: سوگند باید مطابق قراردادگاه و با لفظ جلاله والله - بالله - الله یا نام خداوند متعال به سایر زبان ها اداء گردد و در صورت نیاز به تغلیظ دادگاه کیفیت ادای آن را از حیث زمان مکان و الفاظ تعیین می نماید. در هر حال فرقی بین مسلمان و غیر مسلمان در ادای سوگند به نام خداوند متعال نخواهد بود. مراتب اتیان سوگند صورتجلسه می گردد. بدین ترتیب سوگند اعلام اراده تشریفاتی است که به نام خداوند متعال انجام می شود و اعلام کننده نه تنها شاهد راستگویی خود را خداوند می سازد بدین وسیله خود را در معرض مکافات قسم دروغ قرار می دهد. پس اثر نامتعارف اهانری کاپیتان سوگند قضایی بولتن اجتماعی مطالعات حقوقی ۱۹۲۰، ص ۲۰۶ نقل شده در بودان ولربورپی ژونیر، همان ش ۱۳۲۰ - و در فقه، رک فاضل مقداد، نضد القواعد الفقهیة، ص ۳۱۳. این اعلام در دادرسی منوط به درجه ایمان گوینده به عالم غیب و عدل خداوند است. به همین جهت باید پذیرفت که سوگند به خدا بایستی ویژه خدا پرستان باشد و دیگران از آنچه مقدس می دارند یاد کنند و گرنه حکمت سوگند در التزام به گفتار صدق و اجرای وعده های آینده از بین می رود. در آیین نامه اتیان سوگند مصوب ۱۳۲۱ می خوانیم ... دادگاه می تواند به مناسبت ملیت کسی که سوگند یاد می کند کیفیت سوگند را از حیث زمان و مکان و غیره تعیین کند. (ماده (۱۶). پیش بینی تغلیظ سوگند از سوی دادگاه بدین منظور است که دادرس بتواند، به تناسب اوضاع و احوال و اعتقاد گوینده مضمون مناسبی تعیین کند و برنام خداوند که مشترک در همه سوگندها است بیفزاید منتها خودداری از تغلیظ به سوگند و اکتفا به سوگند به خداوند خوانده را در حکم نکول کننده نمی سازد تبصره ماده ۱۳۲۸ ق.م.). ۳۶۸. اقسام سوگند؛ قضایی و التزامی: (۱) سوگند التزامی اعلام اراده ای است که در آن شخصی با رعایت تشریفات خاص ملتزم می شود که وظیفه یا اقدام معینی را که از او خواسته شده به بهترین وجه ممکن انجام دهد. سوگند شاهد و کارشناس و هیأت منصفه پیش از ادای شهادت و اظهار نظر از این قبیل است. همچنین سوگندی که نمایندگان مجلس و رئیس جمهور به هنگام آغاز تصدی خود بیان میکنند از نمونه های همین سوگند است. (۲) در سوگند اثباتی، مدعی در دادگاه و با تشریفات معین واقعیتی را که به ۱. برای دیدن اختلاف فقیهان در این زمینه رک شیخ محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج ۴۰ کتاب قضاء)، ص ۲۲۵ به بعد. ۲. در قانون مدنی به تقلید از قانون مدنی فرانسه ترکیب و مضمون ویژه ای پیش بینی نشده بود، ولی در قانون آیین دادرسی مدنی ۱۳۷۹ نام خداوند از شرایط اساسی سوگند تعیین شد. سود او است تأیید می کند و همه اعتبار خود را از همان تشریفات قضایی می گیرد. به همین دلیل سوگند اثباتی را قضایی نیز گفته اند. در مقام اثبات، تنها از این گروه سخن گفته می شود. سوگند التزامی خارج از بحث ما است. سوگندهای اثباتی نیز خود به دو گروه تقسیم می شود و هر گروه شرایط و آثار ویژه خود را دارد (۱) سوگندی بتی یا قاطع دعوا که تنها به موضوع معین باز نمی گردد و هدف آن سقوط یا تأیید دعوا است؛ به درخواست اطراف دعوا انجام می شود و دادگاه در دعوت یا الزام به سوگند دخالتی ندارد. (۲) سوگند استظهاری یا تکمیلی که وسیله اطمینان یافتن دادرس است و دلیلی را تأیید و تکمیل می کند و خواهان برای بقای حق خود بر متوفی از آن سود می برد.