تعزیر در روایات (قواعد فقه): تعزیر در روایات و اخبار

(الخلسة؛ اختلاس ، چپاول ) «درباره کسی که در انظار عمومی و آشکارا دست به چپاول می‌زند، مجازات قطع ید جاری نمی‌شود؛ ولی چنین شخصی را تعزیر می‌کنم.» ‌ ۲) سکونی از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل می‌کند که قضاوت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) درباره‌ی میوه دزد چنین بود: آنچه را که خورده از بابت آن مسئولیتی ندارد و آنچه را که با خود برده، تعزیر شده و باید دو برابر قیمت آن را به عنوان غرامت بپردازد. ۳) «عبد اللّه بن سنان قال سالت ابا عبد اللّه (علیه‌السّلام) عن الصبی یسرق، قال (علیه‌السّلام) یعفی عنه مرّة و مرّتین و یعزر فی الثالثة...» « از امام جعفر صادق (علیه‌السّلام) درباره‌ی مجازات کودکی که دزدی نموده، پرسیدم. ایشان فرمودند: «تا دو بار بخشیده می‌شود؛ «اگر کودکی دزدی کرد، بخشیده می‌شود؛ اما اگر تکرار نمود، تعزیر می‌شود». بدون آنکه نوع مجازات را تعیین نماید. ۴. ۲ - دسته دوم روایات دسته دوّم، روایاتی است که در آنها در مواردی که مجازات تعزیری قابل اعمال است، به جای به کار گرفتن لفظ تعزیر، عبارت « ضرب » و « جلد » و سایر مشتقات آن به کار رفته است: ۱) روایت زید شحّام از امام جعفر صادق (علیه‌السّلام) : «فی الرّجل و المراة یوجدان فی اللّحاف؟ قال (علیه‌السّلام): یجلدان مائة غیر سوط» ؛ «امام در مورد مرد و زنی که زیر یک پوشش یافت شوند، فرموده‌اند: هر کدام صد تازیانه می‌خورند، منهای یک تازیانه». ۲) «المراتان تنامان فی ثوب واحد؟ فقال (علیه‌السّلام): تضربان، فقلت: حدا؟ قال (علیه‌السّلام): لا، قلت: الرّجلان ینامان فی ثوب واحد؟ قال (علیه‌السّلام): یضربان، قال قلت: الحد؟ قال (علیه‌السّلام): لا» ؛ «امام (علیه‌السّلام) در مورد دو زن یا دو مرد که زیر یک پوشش بخوابند، فرمودند: مورد ضرب واقع می‌شوند. راوی می‌پرسد: به صورت حدّ ؟ ایشان می‌فرمایند: خیر». قال: یجلدان غیر سوط واحد» ؛ «در مورد دو مردی که زیر یک پوشش قرار داشتند، امام فرمودند: هر دو فراتر از یک تازیانه مجازات می‌شوند». ) در همین زمینه می‌توان به احادیثی که درباره مجازات آمیزش زن و شوهر در ایام ماه مبارک رمضان و در حال حیض آمده است، رجوع نمود که در همه آنها اعمال مجازات تعزیری را به صورت ضربه با تازیانه اعلام کرده است. ۴. ۳ - دسته سوم روایات دسته سوم، اخباری که در آنها به صراحت، مجازات تعزیری را با تازیانه اعلام داشته است؛ به عنوان نمونه: ۱) خبر اسحاق بن عمّار: «قال سالت ابا ابراهیم (علیه‌السّلام) عن التعزیر کم هو؟ قال: بضعة عشر سوطا، ما بین العشرة الی العشرین» ؛ ایشان فرمودند: بین ۱۰ تا ۲۰ ضربه است». ۲) خبر حمّاد بن عثمان از امام جعفر صادق (علیه‌السّلام) : «قال قلت له کم التعزیر؟ قال: دون الحد، قال قلت دون ثمانین؟ قال لا و لکن دون اربعین فانها حدّ المملوک، قلت کم ذلک؟ قال علی قدر ما یراه الوالی من ذنب الرجل و قوّة بدنه» ؛ «از امام صادق (علیه‌السّلام) پرسیدم: تعزیر چقدر است؟ فرمودند: کمتر از حد. پرسیدم: کمتر از هشتاد ضربه؟ فرمودند: خیر؛ کمتر از چهل ضربه که حدّ برده است. پرسیدم: چه مقدار؟ فرمودند: طبق نظر و صلاحدید والی نسبت به جرم و قدرت بدنی مجرم». ۳) فقه الرضا (علیه‌السّلام): «التعزیر ما بین بضعة عشر سوطا الی تسعة و ثلاثین، و التّادیب ما بین ثلاثة الی عشرة» ؛ »تعزیر حدّ فاصل ده و‌ اندی تازیانه تا نود و سه تازیانه است؛ اما تادیب حد فاصل سه تا ده تازیانه است». ۴) احمد بن محمد بن عیسی فی نوادره: «عن اسحاق بن عمار، قال: سالت ابا ابراهیم (علیه‌السّلام) عن التعزیر، قلت کم هو؟ قال ما بین العشرة الی العشرین» ؛ «از امام کاظم (علیه‌السّلام) در مورد مقدار تعزیر پرسیدم که چقدر است؟ فرمودند: بین ده تا بیست ضربه». ۵) از امام صادق و امام کاظم (علیه‌السّلام) درباره‌ی کسی که به دیگری گفته: « یا ولد الزّنا » چنین نقل شده است که فرمودند: «لم یجلد و انّما یعزّر و هو دون الحدّ» ؛ «وی تازیانه نمی‌خورد؛ اما تعزیر می‌شود که کمتر از حدّ است». ۴. ۴ - دسته چهارم روایات دسته چهارم، روایاتی که در آنها مجازات تعزیری به صورت حبس ، جریمه ، تبعید و نظایر آن تعیین شده است. «علاوه بر تادیب‌ بدنی، باید دو برابر میوه‌ی دزدی شده، جریمه مالی بپردازد» که این امر از نظر فقها تعزیر مالی محسوب می‌شود. ۳) درباره کسی که گوشواره دخترکی را ربوده، آمده است: «این یک چپاول آشکار است.» لذا او را مجازات بدنی نموده و دستور زندان دادند. «اگر کسی شهادت دروغ می‌داد، حضرت علی (علیه‌السّلام) در صورتی که اهل شهر دیگری بود او را به همان شهر می‌فرستاد و اگر مقیم شهر بود او را به بازار می‌فرستاد. در هر حال، او را در میان قبیله خود یا بازار شهر می‌گرداند، آن‌گاه او را چند روز حبس نموده، سپس آزاد می‌کرد». ۵ - پانویس ۱. ۲. ۳. ۴. ۵. ۶. ۷. ۸. ۹. ۱۰. ۱۱. ۱۲. ۱۳. ۱۴. ۱۵. ۱۶. ۱۷. ۱۸. ۱۹. ۲۰. ۲۱. ۲۲. ۲۳. ۲۴. ۲۵. ۲۶. ۲۷. ۲۸. ۲۹.