تعزیر از ریشه عزر به معنای منع کردن و بازداشتن و نیز سرزنش کردن آمده است. زبیدی در تاج العروس تعزیر را به معنای لزوم یعنی ملامت و سرزنش آورده است (۱) ابن اثیر در انتهایه می گوید: «تعزیر در اصل به معنای جلوگیری و بازداشتن است؛ لذا تادیبی که به صورت کمتر از حد باشد، تعزیر نامیده می شود؛ چراکه باعث بازداشتن مجرم از تکرار جرم می شود. (۲) ابن منظور در لسان العرب می نویسد: ... اصل التعزیر تأدیب و لهذا یسمی الضرب دون الحد تعزیراً و در اثناء کلامش می گوید: «و لهذا قیل تأدیب الذی هو دون الحد تعزیراً، لأنه یمنع الجانی أن یعاود الذنب. (۳) شریف جرجانی هم در تعریفات خود تعزیر را به معنای تادیب دانسته است. همچنین فیومی در مصباح المنیر و جوهری در صحاح اللغة به این معنا اشاره نموده اند.
این لفظ همچنین به معنای «تعظیم و احترام نیز آمده است؛ لذا همان گونه که جوهری در صحاح بدان اشاره نموده از اضداد به شمار می آید. (۴) راغب اصفهانی تعزیر را به معنای نصرت و یاری نمودن گرفته است (۵) از جمله در آیه ی ۹ از سوره فتح و تعزروه و تو قروه و آیه ۱۲ از سوره مائده و آمنتم برسلی و عزر توهم. سپس اضافه میکند که معنای تادیب از همین جا سرچشمه میگیرد؛ زیرا ادب کننده تعزیرگر در مقام یاری نمودن بزهکار برآمده و وی را از آنچه به زبان اوست دور میدارد.
آنگاه در ادامه می افزاید: «یاری نمودن بر دو گونه است؛ یا زیان را از شخص دور میکند و یا اینکه وی را از زبان رساندن باز می دارند. چنانچه در حدیثی از ا اصل التعزیر المنع و الرد... لهذا قیل للتأدیب هو دون الحد تعزیر، لانه یمنع الجانی أن یعود الذنب ابن اثیر النهایه فی غریب الحدیث، ج ۳، ص ۲۲۸.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
