تعزیر: واژه شناسی

تعزیر از لحاظ ریشه‌شناسی از ماده‌ی «عزر» گرفته شده و در معنای «یاری و کمک» در برخی از زبان‌های سامی نیز کاربرد داشته است. در میان اهل لغت نیز معنای «یاری» معنای اصلی این ماده تلقی شده است. معنای «مداومت و التزام به یاری» و «تعظیم و توقیر» به خاطر رفتن ماده‌ی «عزر» به باب تفعیل حاصل شده است. در مرحله‌ بعد، تعزیر با نزدیک شدن به معنای اصطلاحی خود نزد متشرّعه، معنای «تأدیب» به خود می‌گیرد که مقصود از آن، استفاده از اقداماتی برای دور ساختن فرد از بدی‌ها و یاری کردن وی با دور ساختنش از آسیب و ضرر است. وجود معنای «توهین و تحقیر» در واژه‌ی تعزیر به عنوان مجازات و همچنین قلمداد کردن «منع» به عنوان معنای اصلی تعزیر، فاقد هرگونه مبنای لغوی و ریشه‌شناسی م. ب.. ماده‌ی «عزر» در قرآن کریم، در باب تفعیل سه بار و آن هم در معنای «یاری رساندن» بکار رفته است. تا اواخر قرن اول هجری قمری، برای کاربرد واژه‌ی تعزیر به معنای تأدیب، مستندات قابل اطمینانی نمی‌توان یافت و از مرور متون برجای مانده می‌توان دریافت که اصطلاح تعزیر در سال‌های انتقال از قرن اول به قرن دوم هجری قمری پدید آمده است. منبع: «بازخوانی انتقادی انگاره‌‌ی «دوگانگی کیفر»، در نظام کیفری اسلام در پرتو کاربردشناسی حد و تعزیر"، 1402