تفسیر جوامع الجامع: روش تفسیر

این تفسیر به سبک مجمع البیان، منظم و مرتب نیست، بلکه چون کشاف مطالب بدون عنوان‌بندی، بدنبال یکدیگر آمده است. این تفسیر بسیار موجز و ویژگی مهم آن، ادبی بودن آن است که با عبارات بسیار کوتاه، آیات قرآنی را تبیین می‌کند، و شامل تمام آیات قرآن می‌گردد. شیوه این تفسیر، بیان مسائل مربوط به لغت ، اعراب ، قرائت ، بیان نظم و نکات ادبی و بلاغی و احیانا کلامی است و مولف، با رعایت گزیده‌گویی، متنی دقیق و لطیف ارائه کرده است که بدین‌جهت مورد توجه حوزه‌های علمیه قرار گرفته است و به عنوان کتاب درسی رسمی تدریس می‌شود. حتی در مواردی که زمخشری در تفسیر آیه سکوت کرده مانند: ذیل آیه ۴۹ و آیه ۱۲۲ و ۱۲۳ سوره بقره ، یا قرائتی جز قرائت عاصم را اصل قرار داده مانند ترجیح تفدوهم بر تفادوهم در تفسیر آیه ۸۵ از سوره بقره یا عبارت آیه را به نحوی تغییر داده مانند: یتفکرون به جای تتفکرون ، و جعلناکم ازواجا به جای و خلقناکم ازواجا ، و ما تدعون من دونه من شیء به جای ما یدعون من دونه من شیء. در مواردی از این دست، از تفسیر کشافت تبعیت کرده است. از این گذشته، در این تفسیر، از آن نظم و ترتیبی که در مجمع البیان رعایت شده، خبری نیست و همان درهم ریختگی تفسیر کشاف را به خود گرفته است. روش تفسیر در پردازش مطالب بدین‌گونه است که در آغاز با نام سوره، بیان مکی و مدنی و معنای سوره، تعداد آیات و فضیلت سوره شروع می‌کند، آنگاه به قرائت، لغت، نحو صرف ، و واژه‌شناسی آیه می‌پردازد، سپس به بیان و شرح و توضیح معنای آیه پرداخته به مانند زمخشری، گفته‌های تفسیری را ارائه می‌کند. در آغاز آیاتی چند که به یک موضوع مربوط است ذکر شده و سپس به تدریج اجزاء آن آیات آورده شده و در ضمن تفسیر آن جزء، قراءت و جهات ادبی از صرف و نحو و لغت و اشتقاق و بلاغت و احیانا کلام و فقه و اصول بیان گردیده است. البته در آیات الاحکام مباحث فقهی را غالبا با اختصار و بنحو ایجاز مطرح می‌کنند، (مانند سوره مائده آیه ۶ بحث «و امسحوا برؤوسکم و ارجلکم الی الکعبین»)، و تفصیل آن را به کتاب مجمع البیان ارجاع می‌دهند. منبع: جوامع الجامع، ج۱، ص۱۷ · بقره/سوره۲، آیه۴۹ · بقره/سوره۲، آیه۱۲۲-۱۲۳ · بقره/سوره۲، آیه۸۵ · جوامع الجامع، ج۱، ص۱۱ · جوامع الجامع، ج۱، ص۳۶۶ · جوامع الجامع، ج۱، ص۴۴۶ · جوامع الجامع، ج۱، ص۳۱۶