تفویض (علم کلام): گروه‌های مفوضه

عقیده به تفویض را می‌توان به معتزله نیز نسبت داد، اما متکلمان امامیه معمولاً در بحث جبر و تفویض، معتزله را هم رأی امامیه معرفی می‌کنند ۵. ۱ - دلیل مفوضه بودن معتزله یکی از مباحثی که می‌توان بر اساس رأی معتزله ، مفوّضه بودن آنان را اثبات کرد، مسئله قادر بودن خدا بر مقدور عبد است. البته بجز شَحّام ، که خدا را بر مقدورات انسان قادر می‌داند و بر آن است که حرکت واحد می‌تواند هم مقدور خدا باشد هم مقدور انسان. معتزله، بجز شحّام، بر دو دسته اند: بسیاری از معتزله، از جمله جُبّائی، معتقدند که خدا بر جنس فعلی که انسان را بر آن قادر ساخته، مانند حرکت و سکون ، قدرت دارد، اما معتزلة بغداد بر آن‌اند که خدا بر مقدور انسان و جنس مقدور او قادر نیست. او حتی تعلق دو قدرتی را که از آنِ قادر واحد باشد، بر مقدور واحد محال می‌داند. لازمة این نظریة معتزله که خداوند را بر مقدور انسان قادر نمی‌دانند، این است که خداوند اختیار مقدورات را به گونه ای به انسان واگذار کرده است که سلطنت خداوند را از مقدور انسان نفی می‌کند و عجز او را در موارد فعل اختیاری انسان اثبات می‌کند و این مطلب همان تفویض مورد بحث است. عقیده معتزله به مستقل بودن انسان در افعال و نیز نفی قضا و قدر الاهی در افعال انسان، می‌تواند دلیلی بر مفوّضه بودن آنان باشد. منبع: ابن ندیم، ج۱، ص۲۰۱ · ج۸، ص۴ · ج۱، ص۲۰ · ج۱، ص۱۵، تهران ۱۳۷۲ ش · ج۱، ص۱۹۹ · ج۱، ص۱۹۹۲۰۰ · ج ۸، ص ۱۰۹ـ۱۶۱ · ابن شاذان، الایضاح، ص۶ · ج۱، ص۶۸ · ج۱، ص۴۹ · ج۱، ص۱۲۴ · ج۱، ص۵۶