تنظیم صورتجلسه اجرای معاینه محل یا تحقیقات محلی — است که به شهادت شهود قابل اثبات

آماره قضایی برخلاف اماره قانونی از مسائل و امور ماهوی است و قاضی باید در حکم خویش مبنای اماره قضایی را تعیین کند و اعلام دارد که از اظهارات و اعلامات خواهان و خوانده یا شهود و مطلعان استفاده اماره نموده است. درست است قانونگذار اطلاعات حاصل از تحقیقات محلی یا معاینه محل را اماره قضایی محسوب نموده که درستتر آن بود که چنین نمی کرد ولی این طرز برداشت و اعلام قانونی باعث نمی شود که دادگاه مکلف باشد از نتیجه اجرای دو وسیله احرازی و اثباتی مزبور به قناعت برسد و از آن نتایج و اطلاعات به عنوان اماره قضایی استفاده کند. شکلی که به ماده ۲۵۵ ق.آ.د.م وارد است دخالت قانونگذار در تعیین موارد و مصادیق اماره قضایی است؛ طریقی که خود تشخیص و احراز آن را به موجب قاعده مقرر در ماده ۱۳۲۴ قانون مدنی به دادرس سپرده است. برخلاف اماره قانونی که محصور در قانون است و به حکم قانون در موارد معینی که مقرر شده شناسایی و اجرا می گردد، اماره دارد؛ هر چند که مانند اماره قانونی دامنه ای گسترده ندارد و تنها در دعاویی قابل اعمال دارد؛ هر چند که مانند اماره قانونی دامنه ای گسترده ندارد و تنها در دعاویی قابل اعمال مقصود از تأمین در این موارد فقط ملاحظه و صورت برداری از این گونه دلایل است.. است که به شهادت شهود قابل اثبات است یا ادله دیگر را تکمیل میکند. دادرس زمانی از تحلیل و استنباط خود به اماره قضایی می رسد که از این تحلیل و بررسی قرائن و نشانه های موجود در پرونده و اوضاع و احوال قضیه در وجدان خود به نتیجه ای معین برسد. بنابراین فقط در این صورت است که به این محصول وجدانی و ثمره تحلیلی خود لباس اماره می پوشاند تا به عنوان اماره قضایی، مستند رأی خود قرار بدهد. تالی فاسد و اثر ناگوار جانبی که مستندی چون ماده ۲۵۵ ق.آ.د.م به جای می گذارد آن است که مانند اماره قانونی دادرس را وادار به اجرای آن میکند؛ بدون این که از ماهیت یک آماره قضایی برخوردار باشد یا دادرس را به یک نتیجه تحلیلی درست هدایت نماید. زیرا به جای آن که استفاده از اماره قضایی برابر ماده ۱۳۲۴ قانون مدنی در اختیار و به تشخیص دادرس باشد و در اختیار او نیز باقی بماند به موجب مستنداتی چون ماده ۲۵۵ ق.آ.د.م ماهیتی دو گانه به خود گرفت و به مرور قانونگذار در صدد بر آمد گاه مصادیقی از اماره قضایی را خود برگزیند و بنمایاند.